Pháp luật về phòng chống rửa tiền ở một số nước trên thế giới và Việt Nam
Cập nhật : 10:05 - 12/05/2017

 

Rửa tiền là hành vi của cá nhân hay tổ chức tìm cách hợp pháp hóa cho các khoản tiền hoặc tài sản khác có được từ hành vi phạm tội. Do sự bành trướng của nạn tham nhũng ở nhiều quốc gia, nạn buôn bán ma túy và buôn lậu vũ khí trên toàn cầu, cùng với đó là các tổ chức khủng bố quốc tế với khả năng tài chính và nhu cầu cung cấp tiền cho mạng lưới khủng bố, đã khiến việc rửa tiền trở thành dịch vụ béo bở với thị trường ngày càng rộng lớn. Rửa tiền đã trở thành vấn nạn nghiêm trọng mang tính quốc tế gây hậu quả kinh tế, xã hội nghiêm trọng ảnh hưởng tới an ninh quốc gia và uy tín quốc tế của quốc gia.

Hiện nay, hoạt động rửa tiền đang ngày càng tinh vi hơn khi hầu hết các quốc gia đã hình sự hóa hành vi rửa tiền.

1.             Kinh nghiệm quốc tế trong phòng, chống rửa tiền

·                     Mỹ

Mỹ là quốc gia có hệ thống luật pháp về phòng chống rửa tiền toàn diện và nghiêm khắc nhất trên thế giới. Rất nhiều ngân hàng lớn của châu Âu đang hoạt động tại Mỹ đã phải nhận những án phạt nặng do không tuân thủ quy định pháp luật của quốc gia này. Chỉ riêng năm 2012, hai ngân hàng của Anh là HSBC và Standard Chartered Plc đã bị cơ quan chức năng kiểm tra. Trong đó, HSBC đã chuẩn bị sẵn 700 triệu USD để chi trả cho án phạt của Thượng viện Mỹ, còn Standard Chartered Plc đã chấp thuận nộp phạt 340 triệu USD cho cơ quan giám sát ngành ngân hàng bang New York. Tháng 8/2011, Bộ Tài chính Mỹ cũng đã phạt JPMorgan Chase 88,3 triệu USD cho những vi phạm bị xem là "quá nặng" đối với lệnh cấm vận của Chính phủ[1]. Bên cạnh việc phải trả những khoản tiền phạt khổng lồ, uy tín của các ngân hàng này bị suy giảm nghiêm trọng khiến cho giá chứng khoán của các ngân hàng này giảm mạnh.

Năm 2013, Hệ thống thanh toán điện tử chuyển tiền tại Mỹ, Liberty Reserve, đã phải đóng cửa ngay lập tức sau cáo buộc rửa tiền với giá trị lên tới 6 tỷ USD. Cơ quan có thẩm quyền tại New York cho biết, Liberty Reserve chưa từng đăng ký hoạt động kinh doanh chuyển tiền với Bộ Tài chính Mỹ mặc dù họ có hơn 1 triệu khách hàng trên toàn cầu. Mỗi năm website này thực hiện khoảng 12 triệu giao dịch tài chính. Bộ Tài chính Mỹ tuyên bố Liberty Reserve là tổ chức rửa tiền, theo đó ngân hàng quốc tế nào giao dịch với Liberty Reserve cũng có thể bị cấm giao dịch với các ngân hàng Mỹ.

Tại Mỹ, Luật Bí mật ngân hàng (BSA) năm1970 và Luật Sửa đổi, bổ sung BSA là văn bản pháp lý quan trọng trong việc tạo điều kiện điều tra tội phạm rửa tiền bằng việc yêu cầu các tổ chức tài chính phải lưu giữ những chứng từ liên quan đến giao dịch có trị giá tới 10.000 USD. Luật pháp về phòng chống rửa tiền tại Mỹ luôn được sửa đổi, bổ sung để phù hợp với những thay đổi của tội phạm rửa tiền. Nhân viên làm trong lĩnh vực ngân hàng ở Mỹ không tuân thủ theo các quy định liên quan đến phòng, chống rửa tiền có thể bị phạt dân sự hoặc hình sự.

·                     Anh

Tại Anh, những quy định của pháp luật liên quan đến phòng, chống rửa tiền bao gồm: Luật Chống buôn bán ma túy năm 1986; Luật Phòng, chống khủng bố năm 1987; Luật Hình sự (Hợp tác quốc tế- năm 1990) và Luật Hình sự năm 1993.

Năm 1990, Ngân hàng Trung ương Anh phối hợp với các ngân hàng thương mại, các đơn vị tình báo tài chính, hải quan và cảnh sát đã ban hành một loạt văn bản hướng dẫn các ngân hàng trong việc phát hiện và ngăn chặn các hoạt động rửa tiền, trong đó tập trung chủ yếu vào việc yêu cầu ngân hàng phải báo cáo cho các cơ quan chức năng những hoạt động và giao dịch đáng ngờ. Các ngân hàng phải lưu giữ tất cả chứng từ giao dịch trong 6 năm để phục vụ điều tra.

Giống như Mỹ, việc không tuân thủ những quy định trong phòng, chống rửa tiền hay bảo mật thông tin khách hàng đều sẽ phải chịu trách nhiệm pháp lý. Các ngân hàng, công ty bảo hiểm, chứng khoán, tổ chức môi giới đều phải thực hiện những hướng dẫn này.

2.             Công tác phòng, chống rửa tiền tại Việt Nam

Ở Việt Nam, lần đầu tiên quy định trong Bộ luật Hình sự (BLHS) 1999 tội danh Hợp pháp hoá tiền, tài sn do phạm tội mà có (Điều 251 BLHS). Đến ngày 19/6/2009, Điều 251 BLHS 1999 được Quốc hội Việt Nam sửa đổi thành tội Ra tiền quy định tại khoản 34 Điều 1 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLHS 1999.

Ngày 18-6- 2012,  Luật Phòng, chống rửa tiền đã được thông qua, trong đó quy định về các biện pháp phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, xử lý tổ chức, cá nhân có hành vi rửa tiền; trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phòng, chống rửa tiền; hợp tác quốc tế trong phòng chống rửa tiền. Đây là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động phòng, chống rửa tiền ở Việt Nam, góp phần minh bạch hóa nền tài chính quốc gia.

Ngày 25-11-2014, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 2112/QĐ-TTg ban hành Kế hoạch hành động quốc gia về phòng, chống rửa tiền và chống tài trợ khủng bố giai đoạn 2015-2020.

Hiện nay, tại Việt Nam, dù chưa có cuộc điều tra chính thức nào nhưng xét theo các tiêu chí chung với một quốc gia có nền kinh tế đang phát triển, hệ thống pháp luật nói chung và hệ thống tài chính, ngân hàng nói riêng đang trong quá trình hoàn thiện; Chính phủ đang đẩy mạnh thu hút đầu tư nước ngoài; đa số người dân có thói quen thanh toán bằng tiền mặt; buôn lậu, ma túy, tham nhũng …chưa được kiểm soát hiệu quả thì quốc gia đó dễ bị tội phạm lạm dụng để rửa tiền.

Theo quy định tại Bộ luật Hình sự Việt Nam, các tội danh liên quan đến buôn lậu, buôn bán người, ma túy, tham nhũng, tài trợ khủng bố… đều là các tội danh có thể là nguồn của tội rửa tiền. Tuy nhiên cho đến nay, ở Việt Nam chưa có vụ án nào bị điều tra, khởi tố, xét xử theo tội danh rửa tiền. Những vụ rửa tiền ở Việt Nam bị cơ quan chức năng phát hiện trong thời gian qua chủ yếu mới chỉ là những vụ nhỏ lẻ và đối tượng chủ yếu là do người nước ngoài thực hiện trên lãnh thổ Việt Nam. Bốn phương thức rửa tiền chủ yếu là: Rửa tiền thông qua việc đầu tư hoặc mở tài khoản tại các ngân hàng thương mại; Rửa tiền thông qua kinh doanh chứng khoán; Rửa tiền thông qua đánh bạc; Rửa tiền thông qua hoạt động chuyển hối trái phép. Một số vụ điển hình như 10/2008, Công an Đà Nẵng đã bắt giữ 2 thủ phạm là Baggio Carlitos Linska và Massamba Lendebe Vis (quốc tịch Mozambique) khi chúng đến một chi nhánh của NHTM tại Đà Nẵng mở cùng lúc 2 tài khoản. Ngay sau khi mở được tài khoản, lập tức có 4,1 tỷ đồng được chuyển vào và tức tốc chúng làm thủ tục để rút tiền. Hay vụ Công an VN phối hợp với Canada điều tra trùm cá độ bóng đá Ngô Tiến Dũng có dấu hiệu mang hàng chục triệu USD từ nước ngoài về Việt Nam. Chúng dùng “tiền bẩn” mở tài khoản ở ngân hàng, sau đó rót vào những trận cá độ bóng đá trên mạng với số tiền luân chuyển tới 1 hoặc 2 triệu USD/đêm.

Hiện nay, hoạt động rửa tiền thường diễn ra ở khu vực ngân hàng, kinh doanh chứng khoán, các quỹ đầu tư, bảo hiểm, kinh doanh bất động sản, sòng bạc… Do đặc thù của hoạt động ngân hàng, tội phạm có thể sử dụng hệ thống ngân hàng để chuyển tiền bất hợp pháp sang quốc gia khác, do đó ngân hàng thường bị tội phạm lạm dụng để rửa tiền hơn các lĩnh vực khác.

Tại Việt Nam, Ngân hàng Nhà nước luôn đóng vai trò quan trọng trong đấu tranh phòng, chống rửa tiền. Theo quy định tại điều 14, Nghị định số 74/2005/NĐ-CP của Chính phủ về phòng, chống rửa tiền, Ngân hàng Nhà nước đã thành lập Trung tâm Thông tin phòng, chống rửa tiền (nay là Cục Phòng, chống rửa tiền thuộc Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng) có chức năng chính là thu thập, phân tích và chuyển giao thông tin liên quan đến rửa tiền cho các cơ quan điều tra. Theo Quyết định số 20/QĐ- TTg ngày 18-4-2013 của Thủ tướng Chính phủ, các giao dịch tại ngân hàng trong một ngày bằng tiền mặt có tổng giá trị từ 300.000.000 trở lên sẽ được báo cáo và lưu trữ tại hệ thống công nghệ thông tin tại Cục Phòng, chống rửa tiền.

Có thể nói, với sự bùng nổ của công nghệ thông tin, hội nhập quốc tế trên các lĩnh vực đời sống, tội phạm mang tính quốc tế gia tăng, trong đó phải kể đến tội phạm sử dụng công nghệ cao, sử dụng giấy tờ giả để lừa đảo, gian lận thương mại … ngày càng phổ biến. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn này, việc tổ chức tuyên truyền, nâng cao nhận thức về công tác phòng, chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố là yêu cầu cấp thiết giúp công tác phòng, chống rửa tiền được thực hiện hiệu quả. Một số đề xuất trong việc phòng chống rửa tiền ở Việt Nam, đó là:

-                      Luật Phòng, chống rửa tiền và các văn bản quy phạm pháp luật về phòng, chống rửa tiền của nước ta xây dựng theo kinh  nghiệm và luật pháp quốc tế, tuy nhiên tính chất và hoạt động của dòng tiền tại Việt Nam có những đặc thù riêng, do đó cần sửa đổi, bổ sung Luật Phòng chống rửa tiền cho phù hợp với tình hình thực tế ở Việt Nam;

-                      Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan nhà nước có liên quan trong lĩnh vực phòng, chống rửa tiền như Ngân hàng nhà nước, Bộ Công an, Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp… trong việc hướng dẫn, kiểm tra chấp hành các biện pháp phòng, chống rửa tiền của các tổ chức thuộc thẩm quyền quản lý;

-                      Tăng mức độ xử phạt đối với hành vi rửa tiền; ngăn chặn kịp thời và kiểm soát các giao dịch đáng ngờ.

-                      Đẩy mạnh hoạt động hướng dẫn, đào tạo và thanh tra công tác phòng, chống rửa tiền. Việc vi phạm các quy định về phòng, chống rửa tiền, tùy theo mức độ sẽ bị xử lý hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tại Điều 251 Bộ luật hình sửa đổi năm 2009.

-                      Đối với các tổ chức tài chính, cần phải xây dựng cơ chế sàng lọc các giao dịch tiền mặt lớn và nhiều lần liên tục có chủ ý; chủ động báo cáo kịp thời trong nội bộ và cho cơ quan chức năng.

-                      Việc ứng dụng công nghệ để phát hiện, xử lý tình trạng rửa tiền với những chiêu thức ngày càng tinh vi của bọn tội phạm ở các ngân hàng thương mại còn nhiều hạn chế. Do đó, cần thường xuyên tổ chức tập huấn về phòng chống rửa tiền cho các định chế tài chính.

Phòng, chống rửa tiền là công việc không chỉ của riêng Chính phủ mà là việc làm của mọi ngành, nghề và của mọi tầng lớp trong xã hội. Đây là công việc hết sức phức tạp và lâu dài, đòi hỏi phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, tổ chức có liên quan nhằm ngăn chặn và xử lý kịp thời các vụ việc liên quan đến rửa tiền và tài trợ khủng bố.

 
  • Ông Nguyễn Văn Tố Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (2/3/1946 - 8/11/1946)
  • Bà Nguyễn Thị Kim Ngân Chủ tịch Quốc hội khóa XIV (Từ ngày 31/3/2016)
  • Ông Bùi Bằng Đoàn Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (9/11/1946 - 13/4/1955)
  • Ông Tôn Đức Thắng Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (20/9/1955 - 15/7/1960)
  • Ông Trường Chinh Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội các khoá II, III, IV, V, VI (15/7/1960 - 04/7/1981)
  • Ông Nguyễn Hữu Thọ Chủ tịch Quốc hội khoá VII (4/7/1981 – 18/6/1987)
  • Ông Lê Quang Đạo Chủ tịch Quốc hội khoá VIII (18/6/1987 – 23/9/1992)
  • Ông Nông Đức Mạnh Chủ tịch Quốc hội khoá IX, X (23/9/1992 – 27/6/2001)
  • Ông Nguyễn Văn An Chủ tịch Quốc hội khoá X, XI (27/6/2001 - 26/6/2006)
  • Ông Nguyễn Phú Trọng Chủ tịch Quốc hội XI, XII (27/6/2006 - 23/7/2011)
  • Ông Nguyễn Sinh Hùng Chủ tịch Quốc hội khoá XIII (Từ 23/7/2011)

Quốc hội khóa XIV:


Tổng số đại biểu được bầu là 496 người (số liệu đến tháng 6/2018 là: 487 người);

- Đại biểu ở các cơ quan, tổ chức ởTrung ương: 182 người (tỷ lệ 36,70%);

- Đại biểu ở địa phương: 312 người (tỷ lệ 62,90%);

- Đại biểu tự ứng cử: 2 người (tỷ lệ 0,4%).

- Đại biểu là người dân tộc thiểu số:86 người (tỷ lệ 17,30%);

- Đại biểu nữ: 133 người (tỷ lệ26,80%);

- Đại biểu là người ngoài Đảng: 21người (tỷ lệ 4,20%);

- Đại biểu trẻ tuổi (dưới 40 tuổi):71 người (tỷ lệ 14,30%);

- Đại biểu Quốc hội khóa tái cử: 160người (tỷ lệ 32,30%);

- Đại biểu tham gia Quốc hội lần đầu:317 người (tỷ lệ 63,90%);

- Đại biểu có trình độ: Trên đại học:310 người (tỷ lệ 62,50%); đại học: 180 người (tỷ lệ 36,30%); dưới đại học: 6người (tỷ lệ 1,20%).

WEBLINK