Vai trò của Hội đồng nhân dân trong các hoạt động bảo vệ quyền trẻ em theo đánh giá của Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội
Cập nhật : 15:37 - 14/07/2014

Việt Nam đã tham gia Công ước Quốc tế về trẻ em của Liên hiệp Quốc được hơn 20 năm. Vừa qua, Việt Nam cũng đã thông qua Hiến pháp sửa đổi năm 2013, trong đó, một lần nữa nhấn mạnh quyền con người nói chung, trong đó có quyền của trẻ em. Trong khoản 1, Điều 37 của Hiến pháp năm 2013 quy định: “Trẻ em được Nhà nước, gia đình và xã hội bảo vệ, chăm sóc và giáo dục; được tham gia vào các vấn đề về trẻ em. Nghiêm cấm xâm hại, hành hạ, ngược đãi, bỏ mặc, lạm dụng, bóc lột sức lao động và những hành vi khác vi phạm quyền trẻ em”.

Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng đánh giá rất cao vai trò của Ban Văn hóa – Xã hội, Thường trực Hội đồng nhân dân các tỉnh, thành phố trong thời gian vừa qua đã rất tích cực phối hợp, hỗ trợ rất nhiều trong các hoạt động giám sát của Ủy ban về việc thực hiện các quyền của trẻ em nói chung và thực hiện các luật pháp, chính sách trong một số chuyên đề riêng về trẻ em, trong đó có vấn đề liên quan đến đến trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, phòng chống tai nạn thương tích cho trẻ em, nơi vui chơi giải trí cho trẻ em, lao động sớm ở trẻ em… Qua giám sát của Ban Văn hóa – Xã hội của Hội đồng nhân dân các tỉnh, thành phố, khi gửi báo cáo về cho Ủy ban Văn hóa, giáo dục, thanh niên, thiếu niên và nhi đồng, chúng tôi đã nhận được nhiều ý kiến nhận xét, nhiều kiến nghị khá sâu sát.

Khi chúng ta đã có cách tiếp cận mới về quyền trẻ em (Theo Công ước về quyền trẻ em mà Việt Nam đã tham gia) thì ngoài những đối tượng trẻ em bình thường đã được bố mẹ và gia đình quan tâm, tuy mức độ quan tâm có khác nhau, vẫn có nhóm đối tượng các trẻ em yếu thế (như theo Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em có 10 nhóm trẻ em thuộc đối tượng này) rất cần có sự trợ giúp đặc biệt từ xã hội, từ chúng ta. Bên cạnh đó còn nhóm trẻ em có nguy cơ rơi vào nhóm có hoàn cảnh đặc biệt: trẻ em nghèo theo cách tiếp cận nghèo đa chiều, trẻ em bỏ học và có nguy cơ bỏ học … mà chúng ta cần chú ý quan tâm đến hoàn cảnh cụ thể của các đối tượng này để có thể khoanh vùng những trẻ em có nguy cơ rơi vào hoàn cảnh đặc biệt và trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt.

Gần đây nhất, Ủy ban Văn hóa, giáo dục, thanh niên, thiếu niên và nhi đồng thực hiện giám sát tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, tỉnh Vĩnh Long và một số địa phương khác, con số trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt ở những địa phương này không được tính chính xác. Nếu hội nghị hôm nay có được báo cáo về tình hình trẻ em cập nhất mới nhất của Bộ Lao động, thương binh và xã hội, đặc biệt là Cục Bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em thì các đại biểu tham dự hội nghị sẽ nắm bắt được thêm thông tin về những bất cập, những thực trạng hiện nay, cập nhật mới nhất về những vấn đề đang gia tăng trong những đối tượng trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt như thế nào.

Qua các cuộc giám sát chúng tôi nhận thấy sự tham gia của những người đứng đầu vẫn giữ một vai trò rất quan trọng. Người đứng đầu các địa phương, đứng đầu Hội đồng nhân dân, đứng đầu Ban Văn hóa – xã hội, cách nắm bắt, khai thác thông tin,… chúng ta vẫn nói chung chung là thiếu sự phối hợp, nhưng chúng ta không chỉ rõ được thiếu như thế nào, từng cấp cần phải cụ thể hóa thiếu sự phối hợp ở mức độ nào.

 Khi chúng tôi đi giám sát ở xã Hoàng Trường, huyện Hoàng Hóa, và một số huyện của tỉnh Thanh Hóa, đối tượng trực tiếp là trẻ em, thực tế có rất nhiều vấn đề đặt ra. Chúng ta luôn nói rất quan tâm đến trẻ em và tạo điều kiện cho các em thực hiện đầy đủ quyền của mình nhưng thực tế hoàn toàn khác biệt. Khi trực tiếp gặp gỡ tại gia đình, có gia đình nhà nghèo, mẹ đau ốm, có hai con, trong đó một đứa bỏ học từ lớp một theo người đi Trung Quốc mà mẹ không biết đi với ai, đi như thế nào và hiện giờ đang ở đâu, còn 1 đứa con gia đình cố gắng cho đi học, đã học đến lớp 6 nhưng mỗi tháng chỉ được hỗ trợ 180,000đ tiền hỗ trợ hộ nghèo, còn các dịp Tết, lễ đều không nhận được sự quan tâm nào khác, đóng học phí 1,600,000đ/năm nhưng chỉ được miễn 260,000đ, ngoài ra các em không được miễn bất kỳ một khoản nào khác, từ đóng góp Quỹ vì người nghèo, hỗ trợ đồng bào bão lụt… Thế nhưng khi báo cáo, các tỉnh vẫn nêu cao tinh thần “Lá lành đùm lá rách”. Chúng ta có phong trào “Đôi bạn cùng tiến” nhưng thực tế không hề có em nào đến giúp đỡ em học sinh nói trên. Và còn nhiều trường hợp khác nữa. Nếu chúng ta không có sự quan tâm sâu sát, chỉ nắm bắt tình hình một cách chung chung thì khi gặp những trường hợp cụ thể như trên thì mới thấy được tại sao các em phải bỏ học.

Có những em học đến lớp 8 thì bỏ học nửa chừng, đi làm ở các lò gạch ở An Giang, Vĩnh Long. Các em quá gầy, quá yếu nhưng nếu các em không làm việc sẽ không có gì để nuôi thân. Có những gia đình bố mẹ bỏ nhau, bố suốt ngày say rượu, con một đứa lang thang ở Hà Nội, một đứa ở TP. Hồ Chí Minh không biết làm gì và ở đâu, chỉ biết hàng ngày uống rượu. Khi chúng tôi đi khảo sát, làm việc trực tiếp với lãnh đạo xã, được biết đó không phải là trường hợp duy nhất, cả xã có tất cả 37 em bỏ học đi Trung Quốc.

Các trường dạy nghề không nhận các em bởi nếu các em muốn vào học tại các trường trung cấp dạy nghề, các em phải có bằng tốt nghiệp trung học cơ sở. Vậy tại sao chúng ta không điều chỉnh quy định, cho các em học hết lớp 8 cũng được vào học tại các trường dạy nghề, tạo điều kiện để các em có thêm 1 năm hoàn thành chương trình học lớp 9. Như vậy, lúc ra trường, các em có hai bằng, vừa có bằng tốt nghiệp trung học cơ sở, vừa được học trung cấp nghề, tạo điều kiện cho các em nếu bỏ học cũng có thể tìm được việc làm. Khi hỏi đến danh sách các em bỏ học, ngành công an không hề biết, ngành công an không hề phối hợp với ngành giáo dục để xem xét trường hợp các em bỏ học, địa chỉ bỏ học ở đâu để có biện pháp ngăn chặn nguy cơ các em này vi phạm pháp luật. Tại sao tình trạng trẻ em vi phạm pháp luật đang gia tăng? Tại sao số trẻ em bị bỏ rơi đang gia tăng? Tại sao trẻ bị xâm hại, xâm hại tình dục đang gia tăng? Vì vậy chúng ta cần đặc biệt quan tâm trực tiếp đến những đối tượng yếu thế này, bởi các em rất thiếu sự quan tâm của gia đình. Khi chúng ta giải thể Ủy ban Dân số, Gia đình và Trẻ em, vai trò của gia đình dường như bị coi nhẹ.

Chúng ta phải làm thế nào để đại biểu Hội đồng nhân dân, đặc biệt là Ban Văn hóa – Xã hội cùng với thường trực Hội đồng nhân dân thực hiện được các cuộc giám sát sâu. Muốn vậy, phải chọn chủ đề, khi đã chọn được chủ đề thì nghiên cứu sâu về chủ đề đó. Bởi khi đi giám sát, cũng có một số kỹ năng nhất định, để có được một Nghị quyết của Hội đồng nhân dân không hề đơn giản, và khi đã ra được Nghị quyết, phải giám sát việc thực hiện Nghị quyết đó như thế nào.

Ví dụ, để có được Nghị quyết 118 của Hội đồng nhân dân tỉnh Quảng Ninh về đầu tư 1% ngân sách chi thường xuyên cho trẻ em là cả một vấn đề. Và khi đã có, giám sát việc thực hiện hàng năm ra sao?

Ở một số tỉnh có sự quan tâm cụ thể hơn của cấp ủy đối với vấn đề trẻ em, thể hiện ở chỗ, có tỉnh, Trưởng Ban Văn hóa – xã hội là kiêm nhiệm và là Thường vụ tỉnh ủy, là người đứng đầu của một Ban của Đảng, có tỉnh Trưởng Ban Văn hóa – xã hội là chuyên trách. Tuy nhiên, quan trọng hơn vẫn là người đứng đầu phải cập nhật những thông tin mới về trẻ em, tổ chức giám sát và tham mưu như thế nào. Cụ thể như khi đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ninh muốn đi giám sát về trẻ em thì thường kết hợp với Trưởng Ban Văn hóa – xã hội, và đặt thẳng vấn đề với Ủy ban nhân dân, đề nghị cử một lãnh đạo của Ủy ban hoặc lãnh đạo của Sở/ngành phụ trách vấn đề trẻ em tham gia đoàn giám sát. Trong quá trình đi giám sát luôn có được những cập nhật thường xuyên, đến đâu nhắc nhở và phát hiện vấn đề đến đó, như vậy sẽ có được sự quan tâm sâu sát của Ủy ban nhân dân và khi Nghị quyết ra đời sẽ có tác động mạnh mẽ hơn.

Ngoài ra, trong khi quan tâm đến quyền trẻ em, chúng ta nên quan tâm đến những quyền cụ thể. Ví dụ như trong quyền được chăm sóc, nuôi dưỡng thì vai trò của ngành y tế như thế nào. Khi chúng ta thực hiện thực thanh, thanh chi ngành y tế thì trẻ em rất có lợi, đặc biệt là trẻ em dưới 6 tuổi vì không bị quy định mức trần nào cả, nhưng về Bảo hiểm y tế thì các em vẫn bị áp mức trần. Hay khi thành phố Hồ Chí Minh báo cáo nếu ngành y tế thực thanh thực chi thì mất 40 tỉ đồng, nhưng Bảo hiểm y tế thì thành phố mất 250 tỉ đồng, song quyền của các em lại không được thực hiện như mong muốn. Vì vậy, sắp tới, khi Luật Bảo hiểm y tế được sửa đổi thì vai trò của các đại biểu dân cử chúng ta là can thiệp, giúp đỡ các em như thế nào?

Về quyền học tập của trẻ em, hiện nay đang có rất nhiều bất công, Hội đồng nhân dân phải tham mưu cho cấp ủy như thế nào. Ví dụ, khi giám sát về ngành mầm non, những cơ sở ngoài công lập hầu như rất bất bình đẳng so với các cơ sở công lập. Cùng là công nhân như nhau, cùng làm cơ quan nhà nước, phải đóng thuế như nhau, nhưng những người có con học ở các trường công lập thì được hưởng tất cả chế độ chính sách, những người không gửi được vào công lập, phải gửi con ở các nhóm trẻ gia đình thì lại không được hưởng chế độ gì. Tại các khu công nghiệp, khu chế xuất thì không có trường mầm non. Vừa qua, thành phố Hồ Chí Minh đã đóng cửa 159 cơ sở ngoài công lập vậy con cái của họ gửi đi đâu? Trong một cuộc Hội thảo với Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam, các bậc phu huynh đã nghẹn ngào chia sẻ: khi đón con đi học về, thấy con an toàn thì mới thở phào nhẹ nhõm, lúc nào cũng canh cánh lo lắng cho sự an toàn của con. Ở Bắc Ninh, về cơ bản đã chuyển từ các trường bán công sang công lập, nhưng nếu thực hiện theo Nghị quyết số 05 về xã hội hóa thì chúng ta không đáp ứng được điều đó. Vì vậy, vấn đề đặt ra đối với Hội đồng nhân dân các cấp hiện nay là làm thế nào để sự hỗ trợ phải thật sự có hiệu quả và tưu duy trên góc độ quyền trẻ em. Chúng ta cần đảm bảo rằng quyền phải bình đẳng ở mọi nơi đối với mọi trẻ em.

 

 
  • Ông Nguyễn Văn Tố Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (2/3/1946 - 8/11/1946)
  • Bà Nguyễn Thị Kim Ngân Chủ tịch Quốc hội khóa XIV (Từ ngày 31/3/2016)
  • Ông Bùi Bằng Đoàn Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (9/11/1946 - 13/4/1955)
  • Ông Tôn Đức Thắng Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (20/9/1955 - 15/7/1960)
  • Ông Trường Chinh Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội các khoá II, III, IV, V, VI (15/7/1960 - 04/7/1981)
  • Ông Nguyễn Hữu Thọ Chủ tịch Quốc hội khoá VII (4/7/1981 – 18/6/1987)
  • Ông Lê Quang Đạo Chủ tịch Quốc hội khoá VIII (18/6/1987 – 23/9/1992)
  • Ông Nông Đức Mạnh Chủ tịch Quốc hội khoá IX, X (23/9/1992 – 27/6/2001)
  • Ông Nguyễn Văn An Chủ tịch Quốc hội khoá X, XI (27/6/2001 - 26/6/2006)
  • Ông Nguyễn Phú Trọng Chủ tịch Quốc hội XI, XII (27/6/2006 - 23/7/2011)
  • Ông Nguyễn Sinh Hùng Chủ tịch Quốc hội khoá XIII (Từ 23/7/2011)

Quốc hội khóa XIV:


Tổng số đại biểu được bầu là 496 người (số liệu đến tháng 6/2018 là: 487 người);

- Đại biểu ở các cơ quan, tổ chức ởTrung ương: 182 người (tỷ lệ 36,70%);

- Đại biểu ở địa phương: 312 người (tỷ lệ 62,90%);

- Đại biểu tự ứng cử: 2 người (tỷ lệ 0,4%).

- Đại biểu là người dân tộc thiểu số:86 người (tỷ lệ 17,30%);

- Đại biểu nữ: 133 người (tỷ lệ26,80%);

- Đại biểu là người ngoài Đảng: 21người (tỷ lệ 4,20%);

- Đại biểu trẻ tuổi (dưới 40 tuổi):71 người (tỷ lệ 14,30%);

- Đại biểu Quốc hội khóa tái cử: 160người (tỷ lệ 32,30%);

- Đại biểu tham gia Quốc hội lần đầu:317 người (tỷ lệ 63,90%);

- Đại biểu có trình độ: Trên đại học:310 người (tỷ lệ 62,50%); đại học: 180 người (tỷ lệ 36,30%); dưới đại học: 6người (tỷ lệ 1,20%).

WEBLINK