Những quy định của pháp luật về quy chế thi tuyển nhân sự quản lý Doanh nghiệp Nhà nước
Cập nhật : 15:19 - 17/01/2014

Cần có quy chế thuê giám đốc Doanh nghiệp Nhà nước

Ngay từ thời xa xưa, cha ông ta đã rất chú trọng đến việc tuyển chọn người hiền tài bằng nhiều hình thức khác nhau để phụng sự dân tộc với ý nghĩa bất hủ còn lưu trên văn bia ở Văn Miếu “Hiền tài là nguyên khí quốc gia…”. Các nước phát triển cũng rất quan tâm tạo dựng cơ chế thích hợp cho việc tuyển chọn quan chức và cán bộ quản lý. Việc phát hiện, lựa chọn đúng nhân tài tuỳ thuộc vào việc xây dựng các quy trình, quy chế tuyển chọn nhân sự. Trong bài viết này, chúng tôi bàn về quy chế tuyển chọn nhân sự để hợp đồng (thuê) làm giám đốc Doanh nghiệp Nhà nước (DNNN).

            Luật Doanh nghiệp Nhà nước đã hết hiệu lực từ tháng 7 năm 2010, hiện nay chúng ta đang thực hiện Luật doanh nghiệp, đây là bước tiến mới trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế với vấn đề cốt lõi ở đây vấn đề bình đẳng, không phân biệt Doanh nghiệp Nhà nước hay doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác. Vì vậy, nếu không chuẩn bị cho bước đi phù hợp thì việc đề bạt, bổ nhiệm, ký hợp đồng, tuyển dụng… cán bộ quản lý Doanh nghiệp Nhà nước sẽ gặp phải cái vòng luẩn quẩn giữa chuyện “bổ nhiệm” hay “hợp đồng” giám đốc (?), đương nhiên sẽ còn chuyện “vừa đá bóng, vừa thổi còi” trong quản lý Doanh nghiệp Nhà nước.

Tại khoản 3, Điều 7, Nghị định số 99/2012/NĐ-CP ngày 15/11/2012 của Chính phủ về phân công, phân cấp thực hiện các quyền, trách nhiệm, nghĩa vụ của chủ sở hữu nhà nước đối với Doanh nghiệp Nhà nước và vốn nhà nước đầu tư vào doanh nghiệp ghi rõ về quyền, trách nhiệm của Chính phủ Quy định về bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, miễn nhiệm, từ chức, ký hp đồng, chấm dứt hợp đồng, khen thưởng, kỷ luật Chủ tịch và thành viên Hội đồng thành viên hoặc Chủ tịch công ty, Kiểm soát viên, Tổng giám đốc (Giám đốc), Phó Tổng giám đốc (Phó giám đốc)…”

Thực hiện Quyết định số 929/QĐ-TTg ngày 17/7/2012 của Thủ tướng Chính phủ Phê duyệt Đề án “Tái cơ cấu Doanh nghiệp Nhà nước, trọng tâm là tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước giai đoạn 2011 – 2015”. Thủ tướng Chính phủ giao cho các Bộ xây dựng Nghị định về Điều lệ tổ chức và hoạt động của các tập đoàn kinh tế và một số tổng công ty nhà nước được áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn trong xây dựng Nghị định. Quá trình xây dựng, đến nay có mấy vấn đề cần được quan tâm, trong bài viết này, chúng tôi bàn về chuyện có thực hiện việc ký hp đồng (tức là “thuê” hay không “thuê”) cán bộ quản lý Doanh nghiệp Nhà nước (Tổng giám đốc, Giám đốc) theo quy định của Luật?

          Theo các Nghị định mới nhất của Chính phủ mới ban hành về Điều lệ tổ chức và hoạt động của các tập đoàn kinh tế thuộc Bộ Công Thương như: Điện lực, Hóa chất…đều ghi rõ “Tổng giám đốc là thành viên Hội đồng thành viên do Bộ trưởng Bộ Công Thương bổ nhiệm…”. Như vậy có nghĩa là không thực hiện việc “…ký hợp đồng, chấm dứt hợp đồng…” đối với Tổng giám đốc (Giám đốc) như Nghị định số 99/2012/NĐ-CP. Vậy là câu chuyện “thuê” giám đốc được đưa ra thí điểm từ khoảng mười năm trước về trước có thể thành công hoặc chưa thành công đến nay được khép lại.

Quá trình xây dựng dự thảo Nghị định trình Chính phủ, Bộ Công Thương và các Bộ thực hiện vai trò quản lý nhà nước đối với các Tập đoàn kinh tế và Tổng công ty nhà nước đều dự thảo theo hướng cải cách “hợp đồng đối với Tổng giám đốc (Giám đốc), đương nhiên người giữ chức vụ được hợp đồng này không phải là “thành viên Hội đồng thành viên do nhà nước bổ nhiệm. Như vậy, nếu thực hiện chế độ “thuê” giám đốc sẽ bớt đi được việc “vừa đá bóng, vừa thổi còi” đã tồn tại quá nhiều năm ở khu vực doanh nghiệp Nhà nước.

Trong xu thế đang diễn ra ở một số nước phát triển hiện nay thì các khâu: tuyển chọn, đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng cán bộ quản lý thường gắn bó, lồng ghép, đan xen nhau mang tính "cạnh tranh", sàng lọc công khai, và tiêu chuẩn chính của người được tín nhiệm, được đề bạt, bổ nhiệm hoặc được thuê là: thông minh, sáng tạo, có một số phẩm chất nổi bật, có bản lĩnh vững vàng, giàu tính nhân văn, đóng góp vào sự phát triển với chất lượng và hiệu quả cao trên lĩnh vực đảm nhiệm.

Có thể nói tuyển chọn là khâu quan trọng nhất để thu hút, phát hiện người có “đức” có “tài”, đủ điều kiện đáp ứng yêu cầu chức trách của công việc đặt ra. Vì vậy, việc tuyển chọn chính xác hay không tuỳ thuộc vào nhiều yếu tố như cơ chế dân chủ, yếu tố xã hội, cơ chế cạnh tranh nhân tài, các chính sách thu hút nhân tài... Vấn đề này ở khu vực kinh tế tư nhân với túi tiền của ông chủ đích thực họ làm khá hiệu quả.

 

 Ý nghĩa của việc thi tuyển

 Ban hành quy chế tuyển chọn cán bộ quản lý Doanh nghiệp Nhà nước có ý nghĩa thực tiễn rất quan trọng. Một mặt đảm bảo được sự trong sáng về chính trị, làm cho quần chúng được biết, được lựa chọn, được kiểm tra giám sát cán bộ, thực hiện được dân chủ trong công tác cán bộ. Mặt khác, khắc phục được tình trạng cán bộ chỉ lo “chạy chọt ” vào chức nọ chức kia “ngon” hay “không ngon” của doanh nghiệp mà không lo tự học tập rèn luyện nâng cao trình độ mọi mặt của mình. Nó cũng khắc phục tình trạng cán bộ chỉ lo đối phó, lo lót với cấp trên mà không quan tâm chịu trách nhiệm trước quần chúng và cấp dưới về kết quả công tác và hiệu quả sản xuất kinh doanh.

Kinh nghiệm và thực tế cho thấy nếu làm được thì đây là một biện pháp quan trọng để phát huy đúng năng khiếu, sở trường, năng lực chuyên môn của cán bộ, là hình thức tốt để phát hiện, lựa chọn nhân tài, phá vỡ thế “khép kín” về cán bộ quản lý doanh nghiệp của một ngành hay một địa phương, làm tăng tính trách nhiệm công tác và khả năng giám sát, kiểm tra của quần chúng, của nhân dân đối với nhân sự để thuê làm giám đốc Doanh nghiệp Nhà nước. Và, mọi người đều được bình đẳng trong việc được lựa chọn vào những cương vị lãnh đạo, quản lý khác nhau khi có nhu cầu. Mọi người đều có quyền và có điều kiện được bộc lộ phẩm chất tài năng của mình, trên nguyên tắc ai có “đức” có “tài” đều phải được trọng dụng, khắc phục tư tưởng sống lâu lên lão làng, tư tưởng đẳng cấp, thứ bậc theo kiểu phong kiến. Việc tuyển chọn phải bảo đảm tính khách quan, trung thực, khắc phục tình trạng ô dù, cảm tình, ê kíp, bè phái, cục bộ, kéo bè, kéo cánh hoặc đưa họ hàng thân thích vào bộ máy.

Xây dựng Quy chế thi tuyển

            Từ năm 2003, nhằm thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng (Khoá IX) về tiếp tục sắp xếp, đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả Doanh nghiệp Nhà nước. Chính phủ đã có Chương trình hành động cụ thể và chỉ đạo các Bộ, ngành, địa phương, Doanh nghiệp Nhà nước thực hiện.

Ngày  16/01/2003 Thủ tướng Chính phủ chỉ thị số 01/2003/CT-TTg về tiếp tục đẩy mạnh sắp xếp, đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả Doanh nghiệp Nhà nước. Trong đó giao Bộ Nội vụ trình Chính phủ “Quyết định ban hành tiêu chuẩn và Quy chế thi tuyển cán bộ quản lý Doanh nghiệp Nhà nước”; “Quyết định ban hành Quy chế đào tạo và sử dụng cán bộ quản lý Doanh nghiệp Nhà nước”… nhưng đến nay, qua theo dõi vẫn chưa thấy Quy chế trên được ban hành.

Theo chúng tôi, Chính phủ cần sớm ban hành qui chế thi tuyển đối với giám đốc Doanh nghiệp Nhà nước và coi đó là một bước thí điểm có tính chất đột phá trong công tác cán bộ quản lý doanh nghiệp. Có như vậy mới có điều kiện để tuyển chọn được nhân tài cho đất nước trên lĩnh vực quản lý và điều hành Doanh nghiệp Nhà nước.

Qui chế này cần quán triệt quan điểm trọng dụng người có “đức”, có “tài” thực sự, không câu nệ vào bằng cấp, cơ cấu, quá trình cống hiến hay thành phần xuất thân... Để có cơ sở rộng rãi cho việc lựa chọn được nhiều cán bộ tốt, tạo chủ động về nguồn nhân sự, cần mở rộng diện nguồn, có nguồn tại chỗ, nguồn trực tiếp, nguồn từ xa, nguồn lâu dài. Xây dựng quy chế tuyển chọn nhân sự để lựa chọn nhân tài quản lý trên lĩnh vực sản xuất kinh doanh. Vì thế Quy chế phải được công khai rộng rãi yêu cầu, tiêu chuẩn, điều kiện cần thiết để mọi người có thể tham gia ứng cử, thi tuyển một cách dân chủ, công khai.

Người tham gia ứng cử hoặc được đề cử để thuê làm Giám đốc Doanh nghiệp Nhà nước phải có đề án công tác, có mục tiêu chương trình hành động cụ thể. Nên áp dụng hình thức thuyết trình công khai để mọi người tham gia lựa chọn. Cần kết hợp thi tuyển chuyên môn, sát hạch năng lực với việc đánh giá các phẩm chất chính trị, đạo đức của cán bộ thông qua thăm dò tín nhiệm và sự lựa chọn dân chủ của quần chúng. Tạo điều kiện thuận lợi để thu hút nhiều người tham gia thi tuyển vào một chức vụ, cương vị của từng loại doanh nghiệp. Sau khi có sự thống nhất giữa kết quả thi tuyển về chuyên môn với việc đánh giá về phẩm chất chính trị, đạo đức mới ký hợp đồng và ra quyết định bổ nhiệm. 

Về phương pháp, chúng tôi thấy như đã nói ở trên mỗi chức danh cần tổ chức thông báo rộng rãi, công khai cho những những ai quan tâm trên cơ sở tiêu chí đã được qui định. Ngoài những tiêu chuẩn về chính trị ra thì phải chú ý đặc biệt về năng lực chuyên môn, chẳng hạn như cần tuyển một chức danh Tổng giám đốc một công ty xây dựng thì ngoài những tiêu chí khác chắc chắn phải yêu cầu người dự thi tuyển có chuyên môn về xây dựng, không nên xác định cán bộ kiểu “vạn năng” đã cố hữu trong không ít người có trách nhiệm về công tác cán bộ hiện nay.

 Muốn vậy, phải có cơ quan “hoặc Ban chỉ đạo” của Nhà nước chịu trách nhiệm nghiên cứu đề án thực hiện thí điểm thi tuyển giám đốc Doanh nghiệp Nhà nước. Quá trình thí điểm cần được nghiên cứu một cách nghiêm túc và kỹ lưỡng để khi ban hành một chính sách, một quyết định thực sự có hiệu quả về mặt xã hội - đó là lựa chọn được những giám đốc điều hành Doanh nghiệp Nhà nước thực sự tài năng.

Theo chúng tôi qui chế thi tuyển nhân sự quản lý Doanh nghiệp Nhà nước cần phải đạt được những tiêu chí sau:

-                   Thứ nhất về nguyên tắc thi tuyển: phải trên cơ sở nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp; phải đảm bảo dân chủ và công bằng; phải căn cứ vào tài năng để lựa chọn; phải bảo đảm đủ điều kiện, tiêu chuẩn rõ ràng;

-                   Thứ hai là về tiêu chuẩn: Đây là những vấn đề cần được định lượng đòi hỏi phải rõ về mặt lý luận và có ý nghĩa về thực tiễn.

-                   Thứ ba là về nội dung, phương pháp thi tuyển: Thi "bảo vệ đề án là môn thi chính và bắt buộc". Ngoài ra còn các môn thi viết, thi vấn đáp hoặc thi trắc nghiệm;

Về nội dung thi tuyển tập trung vào ba lĩnh vực: lý luận chính trị, Quản lý Hành chính nhà nước, Quản lý Nhà nước trên các lĩnh vực kinh tế và xã hội;

Về tổ chức thi tuyển: Cần hình thành Hội đồng thi tuyển cấp Nhà nước (giành cho thi tuyển Tổng giám đốc doanh nghiệp nhà nước hạng đặc biệt; Hội đồng thi tuyển cấp Bộ, Ngành và địa phương. Nhưng phải có yêu cầu cụ thể về tiêu chuẩn (coi trọng học hàm, học vị và chuyên môn sâu) từng thành viên trong Hội đồng phù hợp với lĩnh vực chuyên môn cần tuyển chọn. Hội đồng thi tuyển có quyền phản biện độc lập và có quyền bảo lưu ý kiến phản biện đối với cấp có thẩm quyền quyết định tuyển chọn.

-                   Thứ tư là về cơ sở, nội dung đào tạo: Hiện tại, nước ta chưa có một cơ sở đào tạo nào chuyên đào tạo giám đốc doanh nghiệp. Phải xác định giám đốc là một nghề, vì vậy Chính phủ cần lựa chọn một cơ sở đào tạo chuyên môn sâu thực hiện chương trình đào tạo này theo đơn đặt hàng của Chính phủ để có thể cung cấp cho đất nước một lớp cán bộ quản trị doanh nghiệp với chất lượng tốt.

Muốn vậy, về nội dung chương trình đào tạo: đề nghị trước mắt Chính phủ giao cho Bộ tổng hợp nào đó phối hợp với cơ sở đào tạo tổ chức soạn thảo nội dung cho một lớp thí điểm trước mắt với thời gian bồi dưỡng ngắn hạn trong khoảng 6 tháng trước khi tổ chức thi tuyển cho một số chức danh giám đốc Doanh nghiệp Nhà nước cần được xác định trước. Trên cơ sở đó sẽ xây dựng khung giáo trình cho phù hợp với đào tạo giám đốc ở Việt Nam.

 

Cần có quy định việc “tín chấp” bằng tài sản

Một vấn đề cũng cần được quan tâm ở bước quá độ hiện nay, đó là cần gắn trách nhiệm vật chất với nhân sự quản lý Doanh nghiệp Nhà nước, vấn đề này cần được nghiên cứu kỹ nhằm đề cao trách nhiệm cá nhân đó là điều kiện “bảo đảm bằng tài sản” để giữ chức vụ Chủ tịch Hội đồng thành viên (HĐTV) hoặc Tổng giám đốc

 “Tín chấp” ở đây là việc đề cao uy tín cá nhân có một phần tài sản kèm theo. Theo thông lệ của các nước phát triển cũng như theo cách tổ chức thông lệ quốc tế, đó là ai có tỷ lệ góp vốn cao nhất khi thành lập công ty thì đương nhiên người đó giữ chức vụ Chủ tịch Hội đồng quản trị. Đó cũng là lẽ thường, bởi vì người có quyền quyết định cao nhất về hiệu quả sản xuất kinh doanh cũng là người chịu trách nhiệm tài chính nhiều nhất đó là Chủ tịch Hội đồng quản trị. Đó cũng là lẽ đương nhiên bởi vì những quyết định công việc làm ăn kia gắn liền với vấn đề tài chính tức là vấn đề “lỗ-lãi” của chính “túi tiền” của Chủ tịch Hội đồng quản trị.

Ở nước ta, thông thường Chủ tịch Hội đồng thành viên theo quy định của Luật là người đại diện cho chủ sở hữu tại doanh nghiệp, Tổng giám đốc là người đại diện pháp luật, cả hai chức danh này đều do Nhà nước bổ nhệm.

Vì vậy, thiết nghĩ cần phải có những quy định về việc “tín chấp” như nêu trên đối với người được thuê làm giám đốc Doanh nghiệp Nhà nước và người được bổ nhiệm làm Chủ tịch Hội đồng thành viên, cũng là để thể hiện lòng tin, hay nói cách khác là giữ chữ “tín” bằng một phần trách nhiệm về vật chất của người được chủ sở hữu thuê - đó là Nhà nước. Có như vậy việc bảo toàn và tăng trưởng đồng vốn của Nhà nước tại doanh nghiệp hy vọng có hiệu quả thực sự.

                                                                 TS. Nguyễn Đức Vân – Chuyên viên cao cấp Văn phòng Chính phủ

 
  • Ông Nguyễn Văn Tố Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (2/3/1946 - 8/11/1946)
  • Bà Nguyễn Thị Kim Ngân Chủ tịch Quốc hội khóa XIV (Từ ngày 31/3/2016)
  • Ông Bùi Bằng Đoàn Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (9/11/1946 - 13/4/1955)
  • Ông Tôn Đức Thắng Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (20/9/1955 - 15/7/1960)
  • Ông Trường Chinh Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội các khoá II, III, IV, V, VI (15/7/1960 - 04/7/1981)
  • Ông Nguyễn Hữu Thọ Chủ tịch Quốc hội khoá VII (4/7/1981 – 18/6/1987)
  • Ông Lê Quang Đạo Chủ tịch Quốc hội khoá VIII (18/6/1987 – 23/9/1992)
  • Ông Nông Đức Mạnh Chủ tịch Quốc hội khoá IX, X (23/9/1992 – 27/6/2001)
  • Ông Nguyễn Văn An Chủ tịch Quốc hội khoá X, XI (27/6/2001 - 26/6/2006)
  • Ông Nguyễn Phú Trọng Chủ tịch Quốc hội XI, XII (27/6/2006 - 23/7/2011)
  • Ông Nguyễn Sinh Hùng Chủ tịch Quốc hội khoá XIII (Từ 23/7/2011)

Quốc hội khóa XIV:


Tổng số đại biểu được bầu là 496 người (số liệu đến tháng 6/2018 là: 487 người);

- Đại biểu ở các cơ quan, tổ chức ởTrung ương: 182 người (tỷ lệ 36,70%);

- Đại biểu ở địa phương: 312 người (tỷ lệ 62,90%);

- Đại biểu tự ứng cử: 2 người (tỷ lệ 0,4%).

- Đại biểu là người dân tộc thiểu số:86 người (tỷ lệ 17,30%);

- Đại biểu nữ: 133 người (tỷ lệ26,80%);

- Đại biểu là người ngoài Đảng: 21người (tỷ lệ 4,20%);

- Đại biểu trẻ tuổi (dưới 40 tuổi):71 người (tỷ lệ 14,30%);

- Đại biểu Quốc hội khóa tái cử: 160người (tỷ lệ 32,30%);

- Đại biểu tham gia Quốc hội lần đầu:317 người (tỷ lệ 63,90%);

- Đại biểu có trình độ: Trên đại học:310 người (tỷ lệ 62,50%); đại học: 180 người (tỷ lệ 36,30%); dưới đại học: 6người (tỷ lệ 1,20%).

WEBLINK