PHÂN TÍCH CHÍNH SÁCH: CHỨNG VÀ LÝ
Cập nhật : 12:10 - 02/11/2010

* Phân tích chính sách - công đoạn quan trọng trong quy trình lập pháp. Phần I : Cách làm hiện nay

* Phần II : Phân tích chính sách- làm như thế nào

Vào đầu giờ buổi sáng, các đại biểu Quốc hội dự hội nghị được chiếu cho xem bức ảnh lạ: vòi nước không nối với ống nước treo lơ lửng trên trời đang mở hết cỡ, nước chảy ồ ạt vào bể bơi, và đàng sau cảnh này là vườn cây không được tươi tốt lắm. Báo cáo viên đề nghị các đại biểu mỗi người nêu một suy nghĩ, liên tưởng bất kỳ nảy ra trong đầu khi nhìn vào bức ảnh. Bằng cách này, hội nghị tập huấn “Kỹ năng phân tích chính sách phục vụ quá trình ra quyết định của ĐBQH” bắt đầu vào sáng ngày 27/8 đến 29/8/2008.Tiếp tục hai hội nghị cùng chủ đề ở Hà Tĩnh và Bình Định, hội nghị này do Trung tâm Bồi dưỡng đại biểu tổ chức ở Tiền Giang dành cho các ĐBQH vùng đồng bằng Nam Bộ.

Khởi động: Thấy gì đàng sau bức ảnh?

 Tại sao các ĐBQH cần nắm bắt kỹ năng phân tích chính sách? Quốc hội ra quyết định, thể hiện chính kiến và xem xét các quyết sách dưới góc độ vĩ mô và phân tích tác động của các quyết sách đó ở tầm vĩ mô quốc gia, lợi ích quốc gia trong sự cân đối với các lợi ích khác nhau trong xã hội. Cơ quan trình dự án có nhiệm vụ khái quát thực tiễn quản lý để chọn ra các chính sách trình Quốc hội thảo luận và quyết định theo thẩm quyền. Nhiệm vụ phân tích chính sách trước hết thuộc về các cơ quan trình chính sách. Tuy nhiên, đối với đại biểu QH, người xem xét các chính sách này, thì một trong những khó khăn lớn nhất là làm thế nào nhận diện các vấn đề chính sách và phân tích tác động của chính sách đằng sau các chi tiết kỹ thuật, các con số chuyên môn, các điều khoản luật khó hiểu, các sự kiện phức tạp. Đây chính là lý do tại sao ĐBQH cần đến kỹ năng phân tích chính sách phục vụ việc bấm nút biểu quyết của mình đặt trong một quá trình ban hành chính sách tổng thể được bắt đầu từ Chính phủ.  

Hội nghị cung cấp những thông tin cơ bản về quy trình phân tích chính sách, các công cụ và kỹ năng dành cho đại biểu QH để phân tích chính sách trong lĩnh vực lập pháp, giám sát để tham gia các quyết sách trên mọi lĩnh vực. Các đại biểu cùng chia sẻ những kinh nghiệm trong quá trình thu thập, xử lý thông tin để các quyết định bảo đảm cân bằng lợi ích trung ương, địa phương, lợi ích các nhóm trong xã hội để bảo đảm khả năng thực thi các chính sách. Sau HNTH, các đại biểu có thể áp dụng kỹ năng và cách tiếp cận phân tích chính sách để tìm kiếm và xử lý thông tin trong quá trình đi đến bấm nút biểu quyết một dự luật, đề án, báo cáo.

Để đạt được những mục đích này, hội nghị cùng nghe và thảo luận năm chuyên đề. Các đại biểu nghe giới thiệu tổng quan về quy trình phân tích chính sách dưới góc độ cơ quan trình chính sách là Chính phủ: Phân tích chính sách là gì và nằm ở đâu trong quy trình ban hành chính sách? Tại sao cần có phân tích chính sách? Phân tích chính sách gồm những bước nào? Ai thực hiện phân tích chính sách và thực hiện như thế nào? Tại sao ĐBQH cần tìm hiểu về phân tích chính sách? QH và ĐBQH áp đặt những chuẩn mực về phân tích chính sách như thế nào?

Tiếp đó, chuyên đề công cụ và kỹ năng phân tích chính sách ở công đoạn Quốc hội giải đáp những câu hỏi như ĐBQH tìm hiểu phân tích chính sách từ góc độ, trình tự nào? Những câu hỏi về chính sách có thể nảy sinh khi ĐBQH xem xét, thảo luận, quyết định một dự án? ĐBQH có thể sử dụng các nguồn thông tin, chuyên gia nào trợ giúp phân tích chính sách? ĐBQH có thể tự mình tiến hành phân tích chính sách ở mức độ nào? Các đại biểu đã vận dụng những kiến thức do báo cáo viên trình bày để chia nhóm thảo luận về nội dung bảo hiểm y tế toàn dân trong Dự án Luật Bảo hiểm y tế theo cách tiếp cận phân tích chính sách.

Các đại biểu cũng xem xét chính sách từ góc độ tài chính, văn hóa và lợi ích trung ương-địa phương. Về chính sách tài chính, các đại biểu bàn về chính sách tài chính trong cơ chế quản lý kinh tế; hoạch định chính sách tài chính-ngân sách; phân tích chính sách tài chính - ngân sách; phân tích chính sách tài chính trên cơ sở báo cáo dự toán ngân sách và phương án phân bổ ngân sách. Sau khi nghe báo cáo viên trình bày, các đại biểu chia nhóm thảo luận tình huống về chính sách tài chính trong nền kinh tế lạm phát cao.

Xem xét một dự án luật hoặc một tờ trình dưới góc độ lợi ích quốc gia và lợi ích địa phương, các đại biểu nghe trình bày và thảo luận về vai trò đại diện của ĐBQH: hài hòa lợi ích quốc gia và địa phương như thế nào? Dự án luật hoặc tờ trình đặt ra những vấn đề gì về hai dạng lợi ích này? Tác động ra sao đến hai dạng lợi ích? Có những giải pháp nào dung hòa hai dạng lợi ích? Công cụ phân tích chính sách nào có thể giúp ĐBQH lựa chọn giải pháp? Vị trí của ĐBQH giúp ĐBQH lựa chọn giải pháp dung hòa như thế nào? Áp đặt việc thiết kế dự luật, tờ trình theo hướng nào từ góc độ hai dạng lợi ích này? Các đại biểu chia nhóm thảo luận về hai tình huống khi có xảy ra xung đột giữa lợi ích địa phương và lợi ích quốc gia và tìm hướng giải quyết, hài hòa hai dạng lợi ích này.

Cuối cùng, các đại biểu đã nghe về phân tích chính sách một dự án luật hoặc một tờ trình dưới góc độ văn hoá. Đó là những câu hỏi như: chính sách văn hóa của một dự án luật, tờ trình là gì? Một dự án, tờ trình có tác động như thế nào đến văn hóa, về mặt văn hóa? Các phương án có thể trù liệu để giảm thiểu tác động tiêu cực và phát huy tác động tích cực? Một dự án, tờ trình cần được thiết kế như thế nào để có thể chấp thuận thông qua về mặt chính sách văn hóa? Hai tình huống được đưa ra thảo luận nhóm là phân tích tác động về mặt văn hóa của quy định về tái định cư và quy định về thu tiền bản quyền tác phẩm âm nhạc.

Trở lại bức ảnh, nó giống như một sản phẩm lập pháp hoàn thiện (theo cách nhìn của các cơ quan chính phủ trình), như một món ăn đã bày lên bàn. Khi thoạt tiên nhìn vào bức ảnh này, người xem đánh giá nó từ nhiều góc độ khác nhau, giống như khi nhìn vào một sản phẩm, một món ăn. Người thì thấy hợp lý, người thấy chưa hợp lý; người khác thấy nghi ngờ liệu đàng sau sản phẩm này có gì đáng soi xét kỹ hơn không; người khác lại quan tâm đến khía cạnh tác động lợi ích của sản phẩm như môi trường, văn hóa, xã hội, trung ương-địa phương…Từ bức ảnh này, các đại biểu Quốc hội lần ngược trở lại để nhìn nhận, xem xét, thảo luận, quyết định các dự án, đề án, tờ trình từ tầm nhìn và góc độ chính sách tài chính, chính sách văn hóa, chính sách từ góc độ lợi ích quốc gia- địa phương…(Xem thêm sơ đồ 2 ở trên) Muốn như vậy, các đại biểu dựa trên chứng và lý. Chứng là những con số, sự kiện, sự việc…; đó có thể là tờ trình, báo cáo của cơ quan trình, cơ quan thẩm tra, cơ quan giúp việc, các cơ sở nghiên cứu, của chuyên gia độc lập… Lý là những lập luận logic, có lý về chính sách, các lợi ích ẩn đàng sau một dự luật, đề án, báo cáo…mà đại biểu thu nhận được và tự mình suy nghĩ qua phân tích các chứng cứ nói trên, qua hoạt động giám sát, qua lắng nghe ý nguyện của cử tri, qua tiếp xúc với báo giới, các nhóm lợi ích trong xã hội. Tuy nhiên, như một số đại biểu nhấn mạnh, để thao tác phân tích chính sách thực sự mang lại thành quả cuối cùng là những đạo luật, chính sách tốt lại còn phụ thuộc vào những điều kiện khác, chẳng hạn như cơ quan trình phải trình bản đánh giá tác động của dự luật, hoặc điều hành phiên họp thảo luận cần phải phát huy được vai trò của ĐBQH.

Nguyên Lâm

 

 
  • Ông Nguyễn Văn Tố Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (2/3/1946 - 8/11/1946)
  • Bà Nguyễn Thị Kim Ngân Chủ tịch Quốc hội khóa XIV (Từ ngày 31/3/2016)
  • Ông Bùi Bằng Đoàn Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (9/11/1946 - 13/4/1955)
  • Ông Tôn Đức Thắng Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (20/9/1955 - 15/7/1960)
  • Ông Trường Chinh Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội các khoá II, III, IV, V, VI (15/7/1960 - 04/7/1981)
  • Ông Nguyễn Hữu Thọ Chủ tịch Quốc hội khoá VII (4/7/1981 – 18/6/1987)
  • Ông Lê Quang Đạo Chủ tịch Quốc hội khoá VIII (18/6/1987 – 23/9/1992)
  • Ông Nông Đức Mạnh Chủ tịch Quốc hội khoá IX, X (23/9/1992 – 27/6/2001)
  • Ông Nguyễn Văn An Chủ tịch Quốc hội khoá X, XI (27/6/2001 - 26/6/2006)
  • Ông Nguyễn Phú Trọng Chủ tịch Quốc hội XI, XII (27/6/2006 - 23/7/2011)
  • Ông Nguyễn Sinh Hùng Chủ tịch Quốc hội khoá XIII (Từ 23/7/2011)

Quốc hội khóa XIV:


Tổng số đại biểu được bầu là 496 người (số liệu đến tháng 6/2018 là: 487 người);

- Đại biểu ở các cơ quan, tổ chức ởTrung ương: 182 người (tỷ lệ 36,70%);

- Đại biểu ở địa phương: 312 người (tỷ lệ 62,90%);

- Đại biểu tự ứng cử: 2 người (tỷ lệ 0,4%).

- Đại biểu là người dân tộc thiểu số:86 người (tỷ lệ 17,30%);

- Đại biểu nữ: 133 người (tỷ lệ26,80%);

- Đại biểu là người ngoài Đảng: 21người (tỷ lệ 4,20%);

- Đại biểu trẻ tuổi (dưới 40 tuổi):71 người (tỷ lệ 14,30%);

- Đại biểu Quốc hội khóa tái cử: 160người (tỷ lệ 32,30%);

- Đại biểu tham gia Quốc hội lần đầu:317 người (tỷ lệ 63,90%);

- Đại biểu có trình độ: Trên đại học:310 người (tỷ lệ 62,50%); đại học: 180 người (tỷ lệ 36,30%); dưới đại học: 6người (tỷ lệ 1,20%).

WEBLINK