NHỮNG ĐIỂM MỚI TRONG LUẬT BÁO CHÍ SỬA ĐỔI
Cập nhật : 12:10 - 02/11/2010

 

 LS.TS. Phan Đăng Thanh

 

Luật Báo chí (LBC) sửa đổi dự kiến trình Quốc hội khóa XII tại kỳ họp tháng 10-2008 tới đây. Dự án LBC lần thứ chín này vừa được Bộ Thông tin và Truyền thông soạn thảo, chuẩn bị trình Chính phủ với nội dung gồm năm chương, 50 điều.

Dự án LBC lần này vẫn khẳng định rõ nguyên tắc không có báo chí tư nhân. Báo chí là cơ quan của Đảng, nhà nước, tổ chức đoàn thể; đồng thời là diễn đàn của nhân dân. Nhà nước không kiểm duyệt báo chí trước khi đăng, phát...

Chặt chẽ hơn trong việc cung cấp nguồn tin

Theo dự án LBC, các tổ chức có nghĩa vụ cung cấp thông tin cho báo chí (nghĩa là cơ quan báo chí và nhà báo có quyền được cung cấp thông tin) và họ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung thông tin ấy. Khi thể hiện thông tin trên báo, đài, cơ quan báo chí phải nêu rõ xuất xứ nguồn tin. Thậm chí trong trường hợp báo chí khai thác nguồn tài liệu riêng của mình (không do cơ quan, tổ chức cung cấp) thì cũng phải nêu rõ là nguồn tin riêng của báo. Tuy nhiên, cơ quan báo chí và nhà báo có nghĩa vụ không tiết lộ tên người cung cấp thông tin nếu có hại cho người đó.

Ở đây có hai điểm cần lưu ý: Một là: Luật định khi cơ quan, tổ chức thẩm quyền cung cấp thông tin cho báo chí, họ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung thông tin đó. Nhưng không rõ khi thực hiện quyền, nghĩa vụ “thông tin trung thực” phản ánh tin trên báo thì cơ quan báo chí và nhà báo có phải liên đới chịu trách nhiệm với người cung cấp thông tin không, trách nhiệm tới đâu...? Thực tế lâu nay, khi báo chí, nhà báo “thông tin trung thực” theo nguồn tin thì cơ quan báo chí, nhà báo vẫn phải “lãnh đủ” về mặt trách nhiệm dân sự và hình sự nếu có nội dung sai trái, xúc phạm đến nhà nước, tổ chức, cá nhân khác!

Hai là: Về nguyên tắc, cơ quan báo chí có quyền không tiết lộ tên người cung cấp thông tin nhưng thực tế, có người yêu cầu cho biết thì LBC hiện hành (1999) quy định biệt lệ là viện trưởng viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh và chánh án tòa án nhân dân cấp tỉnh có quyền yêu cầu báo, đài cho biết để phục vụ việc điều tra, xét xử tội phạm nghiêm trọng (có thể bị xử phạt từ trên ba năm tù trở lên). Dự án LBC lần này có hai điểm mới: Một là không quy định viện trưởng viện kiểm sát tỉnh có quyền này nữa mà chỉ chánh án tòa án cấp tỉnh mới có quyền yêu cầu; thứ hai là quyền này chỉ thực hiện khi xét thấy cần thiết cho việc xét xử tội phạm rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng (nghĩa là đối với tội có thể bị xử phạt từ trên bảy năm tù trở lên).

Cải chính rồi vẫn phải chịu trách nhiệm

Có một sự ngộ nhận lâu nay là nhiều người cho rằng khi báo chí “lỡ” thông tin sai sự thật mà đã cải chính rồi thì coi như hết trách nhiệm. Sự thật không thể “hết trách nhiệm” được nếu hậu quả của thông tin ấy gây thiệt hại nghiêm trọng và việc xin lỗi, cải chính không thể bù đắp được tổn thất vật chất và tinh thần. Trường hợp này về nguyên tắc, dù báo chí có cải chính rồi, người bị thiệt hại vẫn có quyền khiếu nại lên trên hoặc khởi kiện ra tòa để đòi bồi thường dân sự. Nếu gây thiệt hại nghiêm trọng đến mức nguy hiểm đáng kể cho xã hội thì cơ quan điều tra vẫn có quyền khởi tố hình sự...

Sở dĩ có sự ngộ nhận lâu nay như trên vì khoản 4 Điều 9 LBC 1999 quy định một cách lập lờ dẫn đến hiểu lầm: “Trong trường hợp cơ quan báo chí không cải chính, xin lỗi (...) thì tổ chức, cá nhân có quyền khiếu nại với cơ quan chủ quản báo chí, cơ quan quản lý nhà nước về báo chí hoặc khởi kiện tại tòa án” (điều quy định này có thể hiểu là “hễ đã cải chính xong rồi thì thôi, hết đường thưa kiện nữa!).

Về cách thức cải chính, Nghị định 51 quy định chi tiết thi hành LBC 1999 quy định thủ tục cải chính như sau: Cơ quan báo chí phải cải chính, xin lỗi trên báo chí của mình “vào đúng vị trí với cùng một kiểu, cỡ chữ, đúng chuyên mục đã phát sóng mà báo chí đã đăng, phát thông tin”. Quy định này chưa đủ rõ nhưng dự án LBC mới đã sử dụng nguyên văn bổ sung vào luật. Có người nêu trường hợp nếu tin, bài giật tít (tựa) với kiểu, cỡ chữ to và tít ấy bị khiếu nại, phải cải chính, xin lỗi thì cũng phải cải chính bằng kiểu, cỡ chữ to như tít hay sao?

Nghị định 51 hướng dẫn thi hành LBC 1999 còn quy định khi tổ chức cá nhân bị thông tin xúc phạm mà họ có lời phát biểu phản hồi thì báo chí phải đăng lời phát biểu đó đúng vị trí và chuyên mục như báo chí đã đăng, phát. Trong trường hợp không nhất trí thì báo chí có quyền thông tin tiếp. Nếu vẫn tiếp tục không nhất trí nhau thì phải tiếp tục đăng lời phát biểu của hai bên (coi như cãi nhau qua lại một lượt trên báo) như vậy tới đủ ba lần rồi mới được ngừng, không đăng nữa và báo cáo lên trên. Dự án LBC mới kế thừa y nguyên tắc ấy và nay lại nâng lên thành luật. Thực tế cho thấy quy định trên rất khó thực hiện và hình như thời gian qua chưa từng được áp dụng bao giờ!

Nộp lưu chiểu vào giờ ngủ!

Báo chí của chúng ta không bị nhà nước kiểm duyệt. Thực tế công việc “kiểm duyệt” này lâu nay nằm trong trách nhiệm của tổng biên tập báo hoặc giám đốc đài. Nhưng chúng ta lại có chế độ nộp lưu chiểu. Dự án Luật Báo chí (LBC) mới quy định thời gian nộp lưu chiểu cho các cơ quan quản lý nhà nước về báo chí “chậm nhất là hai giờ kể từ thời điểm phát hành”. Thực tế các báo ngày thường phát hành khoảng hai hoặc ba giờ sáng. Vậy thì phải nộp lưu chiểu chậm nhất lúc bốn hoặc năm giờ sáng. Vào thời điểm “ngủ” đó, có cơ quan quản lý nhà nước nào đọc, kiểm tra nội dung, phát hiện vi phạm để xử lý kịp thời hay không? Mà theo Nghị định 56 về xử phạt hành chính trong lĩnh vực văn hóa-thông tin thì hành vi nộp lưu chiểu sản phẩm báo chí không đúng địa điểm, thời hạn sẽ bị phạt tiền từ 500 ngàn đến 1,5 triệu đồng! Không nộp thì bị phạt từ 1,5 đến 3 triệu đồng!

Tổng biên tập chỉ là phụ tá?

Lâu nay người đứng đầu cơ quan báo chí là tổng biên tập (báo in) hoặc giám đốc (đài). Theo dự án LBC mới, người đứng đầu cơ quan báo chí là chủ nhiệm (báo) hoặc giám đốc (đài), còn tổng biên tập chỉ là người phụ tá nghiệp vụ của chủ nhiệm, giám đốc; chịu trách nhiệm trước chủ nhiệm, giám đốc (theo cách hiểu của chúng tôi, không biết đúng hay sai). Chủ nhiệm báo, giám đốc đài chịu trách nhiệm về nội dung thông tin và mọi hoạt động của cơ quan báo chí nhưng tiêu chuẩn nghiệp vụ báo chí không được đặt nặng bằng tổng biên tập (đây là cách hiểu của chúng tôi vì trong dự án LBC mới, nếu như tiêu chuẩn nghiệp vụ đối với tổng biên tập được quy định rất cụ thể thì đối với chủ nhiệm báo lại chỉ nói chung chung và giao cho Chính phủ quy định chi tiết). Theo dự án, muốn làm tổng biên tập, ngoài tiêu chuẩn chính trị ra còn phải có quá trình hoạt động báo chí ít nhất ba năm, đã được Bộ Thông tin và Truyền thông cấp thẻ nhà báo, đã từng giữ chức vụ trưởng, phó phòng, ban nghiệp vụ báo chí, đã qua lớp bồi dưỡng quản lý báo chí...

Nhà nước hỗ trợ tài chính

Trong thực tiễn có nhiều cơ quan báo chí không đủ khả năng tự sống “lấy thu bù chi” mà được nhà nước bao cấp thường xuyên nên dự án LBC đã đề ra những biện pháp hỗ trợ tài chính của nhà nước. Cụ thể là lập quỹ hỗ trợ phát triển báo chí. Quỹ này là “tổ chức tài chính nhà nước, trực thuộc Bộ Thông tin và Truyền thông, hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, sử dụng để hỗ trợ cơ quan báo chí và các hoạt động phát triển báo chí” (khoản 1 Điều 8 dự án luật). Nguồn tiền hình thành quỹ hỗ trợ bao gồm nguồn hỗ trợ từ ngân sách nhà nước, tài trợ của tổ chức, cá nhân và các nguồn thu tài chính hợp pháp khác. Dự án LBC mới khẳng định Chính phủ sẽ có chính sách ưu đãi về thuế, về phí cho báo, đài. Điều này lâu nay luật cũ cũng quy định nhưng trong thực tế triển khai của các cơ quan nhà nước chưa cụ thể. Ví dụ, cơ quan báo chí vẫn phải nộp thuế thu nhập doanh nghiệp 28% giống như các công ty kinh doanh.

 

Báo, đài có quyền liên kết với tư nhân

 Có ý kiến cho rằng dự án LBC có vẻ “thoáng” vì bước đầu nó muốn xác lập xu hướng hợp thức hóa các hoạt động “bán măng-sét”, “tư nhân núp bóng” lâu nay thường bị phê phán. Việc này thể hiện qua nội dung Điều 33: Cơ quan báo chí được phép liên kết trong hoạt động báo chí với cơ quan báo chí khác, pháp nhân, cá nhân có đăng ký kinh doanh phù hợp với lĩnh vực liên kết theo quy định của pháp luật và phải được sự đồng ý bằng văn bản của cơ quan có thẩm quyền. Các lĩnh vực được phép liên kết được nêu cụ thể là: - Thiết kế, trình bày, in báo, phát hành báo chí (thực tế đây là toàn bộ nguồn thu và chi bình thường của một tờ báo). - Khai thác hoặc mua bản quyền về măng-sét, nội dung các ấn phẩm báo chí thuộc lĩnh vực khoa học-công nghệ, thể thao, giải trí, quảng cáo và thông tin kinh tế của báo chí nước ngoài để xuất bản tại Việt Nam (như vậy phải chăng các báo ngoài các lĩnh vực trên như các báo chính trị, xã hội thì không được). - Tổ chức báo chí nước ngoài được phép liên kết khai thác hoặc mua toàn bộ bản quyền về măng-sét, nội dung các ấn phẩm báo chí Việt Nam để xuất bản ở nước ngoài. - Sản xuất chương trình phát thanh, chương trình truyền hình thuộc lĩnh vực khoa học-công nghệ, thể thao, giải trí, quảng cáo và thông tin kinh tế. - Mua các chương trình phát thanh, chương trình truyền hình nước ngoài theo quy định của pháp luật để biên tập, biên dịch, truyền dẫn, phát sóng tại Việt Nam”.

Từ nay cho đến khi dự án LBC được Chính phủ chấp nhận trình Quốc hội thảo luận, biểu quyết thông qua vẫn còn rộng thời gian để mọi người trao đổi, thảo luận, góp phần tạo dựng nên một hành lang pháp lý mới bảo đảm cho hoạt động báo chí đủ điều kiện phát triển trong xu thế tiến bộ, dân chủ và hội nhập. Chúng tôi giới thiệu một số điểm mới của dự luật như là một sự gợi mở để bạn đọc quan tâm có thể góp thêm ý kiến giúp cơ quan quản lý có thêm thông tin trước khi quyết định ban hành luật.

 (Trích nguồn báo Pháp Luật TPHCM)

 

 

 
  • Ông Nguyễn Văn Tố Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (2/3/1946 - 8/11/1946)
  • Bà Nguyễn Thị Kim Ngân Chủ tịch Quốc hội khóa XIV (Từ ngày 31/3/2016)
  • Ông Bùi Bằng Đoàn Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (9/11/1946 - 13/4/1955)
  • Ông Tôn Đức Thắng Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (20/9/1955 - 15/7/1960)
  • Ông Trường Chinh Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội các khoá II, III, IV, V, VI (15/7/1960 - 04/7/1981)
  • Ông Nguyễn Hữu Thọ Chủ tịch Quốc hội khoá VII (4/7/1981 – 18/6/1987)
  • Ông Lê Quang Đạo Chủ tịch Quốc hội khoá VIII (18/6/1987 – 23/9/1992)
  • Ông Nông Đức Mạnh Chủ tịch Quốc hội khoá IX, X (23/9/1992 – 27/6/2001)
  • Ông Nguyễn Văn An Chủ tịch Quốc hội khoá X, XI (27/6/2001 - 26/6/2006)
  • Ông Nguyễn Phú Trọng Chủ tịch Quốc hội XI, XII (27/6/2006 - 23/7/2011)
  • Ông Nguyễn Sinh Hùng Chủ tịch Quốc hội khoá XIII (Từ 23/7/2011)

Quốc hội khóa XIV:


Tổng số đại biểu được bầu là 496 người (số liệu đến tháng 6/2018 là: 487 người);

- Đại biểu ở các cơ quan, tổ chức ởTrung ương: 182 người (tỷ lệ 36,70%);

- Đại biểu ở địa phương: 312 người (tỷ lệ 62,90%);

- Đại biểu tự ứng cử: 2 người (tỷ lệ 0,4%).

- Đại biểu là người dân tộc thiểu số:86 người (tỷ lệ 17,30%);

- Đại biểu nữ: 133 người (tỷ lệ26,80%);

- Đại biểu là người ngoài Đảng: 21người (tỷ lệ 4,20%);

- Đại biểu trẻ tuổi (dưới 40 tuổi):71 người (tỷ lệ 14,30%);

- Đại biểu Quốc hội khóa tái cử: 160người (tỷ lệ 32,30%);

- Đại biểu tham gia Quốc hội lần đầu:317 người (tỷ lệ 63,90%);

- Đại biểu có trình độ: Trên đại học:310 người (tỷ lệ 62,50%); đại học: 180 người (tỷ lệ 36,30%); dưới đại học: 6người (tỷ lệ 1,20%).

WEBLINK