Giải trình thường xuyên trước Quốc hội
Cập nhật : 12:10 - 02/11/2010
 
Phiên họp thứ 7 của UBTVQH Khóa XII- Phiên họp đầu tiên có chất vấn và trả lời chất vấn

Giá hàng hóa tiêu dùng, giá vật liệu tăng vùn vụt, chứng khoán tụt dốc, trẻ em bỏ học, người lao động của ta ở nước ngoài gặp quá nhiều bất trắc... Nhưng người dân, vốn phải chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ những biến động đó, thỉnh thoảng mới được nghe, được đọc trên các phương tiện truyền thông đại chúng những lời giải thích nhiều khi không mấy rõ ràng của các quan chức.

Trong bối cảnh như thế, Quốc hội có đủ thẩm quyền hiến định và luật định để mời các quan chức Chính phủ giải trình rõ hơn về việc Chính phủ đã làm gì, tại sao làm như thế, giải quyết đến đâu...

Chính vì vậy, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) đã có kế hoạch tiến hành chất vấn vào ngày 28-3-2008. Khi Quốc hội (QH) buộc Chính phủ có trách nhiệm hơn trong việc giải trình các chính sách Chính phủ đã, đang và sẽ thực hiện, phản ứng của Chính phủ trước thời cuộc, QH không chỉ thực hiện đúng thẩm quyền của mình mà còn đáp ứng yêu cầu, mong đợi của người dân - những người mà QH thay mặt đại diện.

Tuy nhiên, chất vấn ở UBTVQH có lẽ chỉ nên là giải pháp tạm thời, bởi lẽ cách làm này gây một số băn khoăn. Trước hết, băn khoăn xuất phát từ bản chất của hoạt động chất vấn. Chất vấn là một trong những phương thức giám sát thiết yếu giúp QH áp đặt trách nhiệm chính trị lên Chính phủ, tức là trách nhiệm về chính sách trước toàn thể QH chứ không phải trước UBTVQH, vì QH bầu ra Chính phủ. Chính vì thế, chất vấn phải dẫn đến những cuộc thảo luận chung ở QH.

Sau khi bộ trưởng trả lời, mọi đại biểu QH đều có quyền tham gia thảo luận và đối thoại về vấn đề chất vấn. Nơi đó không chỉ người trực tiếp chất vấn hay mười mấy thành viên UBTVQH, mà những đại biểu QH khác đều có thể phản hồi ngay lập tức về việc trả lời chất vấn của bộ trưởng. Đồng thời, việc tiến hành chất vấn ở UBTVQH đặt ra câu hỏi mà các đại biểu QH khóa trước từng nêu ra là UBTVQH có đủ tính đại diện để có thể thay mặt QH quyết những chuyện của QH hay không, trong đó có việc áp đặt trách nhiệm đối với Chính phủ.

Có thể là chủ trương tiến hành chất vấn ở UBTVQH nhằm đáp ứng đòi hỏi nâng cao hiệu quả, tác động của chất vấn. Nhưng để đạt mục đích này, cải tiến hoạt động chất vấn tại kỳ họp có lẽ là điều đáng làm hơn, đúng với tính chất của chất vấn hơn. Chẳng hạn như tạo cơ hội để tăng tính đối thoại trong chất vấn và trả lời chất vấn; nâng cao năng lực, kỹ năng chất vấn; đặc biệt là tỏ thái độ về trả lời chất vấn, trong đó có thể lấy chất vấn làm cơ sở để bỏ phiếu tín nhiệm.

Mặt khác, để các cơ quan của Chính phủ có thể giải trình thường xuyên trước QH, Hội đồng Dân tộc và các ủy ban của QH phải vào cuộc vì đây là các cơ quan có chuyên môn sâu để làm công việc này. Còn về cách làm của ủy ban, có thể dần dần áp dụng hình thức điều trần của nghị viện nhiều nước trên thế giới bởi phiên họp các ủy ban thường mở công khai để thu thập thông tin và ý kiến về một dự luật, hoặc để tiến hành điều tra về một vấn đề thời sự nào đó, hoặc để giám sát, đánh giá hoạt động của Chính phủ hoặc việc thực thi chính sách, pháp luật.

Có người gọi đây là "mỏ vàng thông tin" về tất cả vấn đề tầm quốc gia đang diễn ra. Điều đáng chú ý là đại diện cho mọi lợi ích trong xã hội có thể được mời tham dự những cuộc điều trần, chứ không chỉ người của hành pháp và các nghị sĩ. Các thành viên ủy ban nghe các nhân chứng đến từ các cơ quan chính phủ, học giả, tầng lớp trí thức, các nhóm lợi ích đến tham dự điều trần để bàn luận, góp ý về các chính sách, dự luật.

Các cuộc điều trần tạo điều kiện cho công dân và các nhà lãnh đạo của xã hội công dân có thể trình bày quan điểm của mình, và cũng là cơ hội để các nhà lập pháp đặt ra các câu hỏi cho các quan chức ngành hành pháp.

NGUYÊN LÂM 

 

 
  • Ông Nguyễn Văn Tố Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (2/3/1946 - 8/11/1946)
  • Bà Nguyễn Thị Kim Ngân Chủ tịch Quốc hội khóa XIV (Từ ngày 31/3/2016)
  • Ông Bùi Bằng Đoàn Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (9/11/1946 - 13/4/1955)
  • Ông Tôn Đức Thắng Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (20/9/1955 - 15/7/1960)
  • Ông Trường Chinh Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội các khoá II, III, IV, V, VI (15/7/1960 - 04/7/1981)
  • Ông Nguyễn Hữu Thọ Chủ tịch Quốc hội khoá VII (4/7/1981 – 18/6/1987)
  • Ông Lê Quang Đạo Chủ tịch Quốc hội khoá VIII (18/6/1987 – 23/9/1992)
  • Ông Nông Đức Mạnh Chủ tịch Quốc hội khoá IX, X (23/9/1992 – 27/6/2001)
  • Ông Nguyễn Văn An Chủ tịch Quốc hội khoá X, XI (27/6/2001 - 26/6/2006)
  • Ông Nguyễn Phú Trọng Chủ tịch Quốc hội XI, XII (27/6/2006 - 23/7/2011)
  • Ông Nguyễn Sinh Hùng Chủ tịch Quốc hội khoá XIII (Từ 23/7/2011)

Quốc hội khóa XIV:


Tổng số đại biểu được bầu là 496 người (số liệu đến tháng 6/2018 là: 487 người);

- Đại biểu ở các cơ quan, tổ chức ởTrung ương: 182 người (tỷ lệ 36,70%);

- Đại biểu ở địa phương: 312 người (tỷ lệ 62,90%);

- Đại biểu tự ứng cử: 2 người (tỷ lệ 0,4%).

- Đại biểu là người dân tộc thiểu số:86 người (tỷ lệ 17,30%);

- Đại biểu nữ: 133 người (tỷ lệ26,80%);

- Đại biểu là người ngoài Đảng: 21người (tỷ lệ 4,20%);

- Đại biểu trẻ tuổi (dưới 40 tuổi):71 người (tỷ lệ 14,30%);

- Đại biểu Quốc hội khóa tái cử: 160người (tỷ lệ 32,30%);

- Đại biểu tham gia Quốc hội lần đầu:317 người (tỷ lệ 63,90%);

- Đại biểu có trình độ: Trên đại học:310 người (tỷ lệ 62,50%); đại học: 180 người (tỷ lệ 36,30%); dưới đại học: 6người (tỷ lệ 1,20%).

WEBLINK