Từ nhiều năm qua, việc bồi dưỡng, tăng cường kiến thức, kĩ năng hoạt động của các đại biểu Quốc hội đã được chú trọng thực hiện. Từ nhiệm kỳ Quốc hội khoá IX, Văn phòng Quốc hội đã tổ chức một số hội nghị giới thiệu cho các đại biểu Quốc hội về kỹ năng làm đại biểu Quốc hội[1]. Cho đến nhiệm kỳ Quốc hội khoá XII này, với việc thành lập Trung tâm Bồi dưỡng Đại biểu Dân cử, hoạt động bồi dưỡng, nâng cao kĩ năng và kiến thức của đại biểu Quốc hội đã trở thành hoạt động thường xuyên. Những nội dung thu nhận được từ các hoạt động này đã được nhiều đại biểu sử dụng một cách hiệu quả, đem lại sự sôi động trong hoạt động của Quốc hội trong những kỳ họp vừa qua của Quốc hội khoá XII.

        Tuy nhiên, cũng cần phải nhận thấy rằng việc tổ chức các chương trình bồi dưỡng, nâng cao kĩ năng và kiến thức hoạt động của các đại biểu Quốc hội còn gặp nhiều khó khăn nhất định. Việc đa số các đại biểu Quốc hội đang hoạt động trên cơ sở kiêm nhiệm đã hạn chế thời gian và các điều kiện khác trong việc tổ chức các chương trình bồi dưỡng; quá trình phát triển của Quốc hội nước ta chưa lâu nên nền tảng kiến thức về hoạt động của Quốc hội chưa được tích luỹ nhiều ...

        Để vượt qua những khó khăn đó thì việc tăng cường mối quan hệ phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức có liên quan đến hoạt động của Quốc hội nói chung và giữa các cơ quan của Quốc hội[2] nói riêng có ý nghĩa rất quan trọng. Tuy thời gian vừa qua đã có những chương trình bồi dưỡng đã có sự phối, kết hợp giữa các cơ quan của Quốc hội, nhưng thực tế yêu cầu cần phải tiếp tục nâng cao mối quan hệ phối hợp này nhằm phát huy nhiều hơn nữa ưu thế của các cơ quan của Quốc hội trong hoạt động bồi dưỡng kĩ năng và kiến thức của các đại biểu Quốc hội.

        Sự cần thiết phải có sự phối hợp giữa các cơ quan của Quốc hội trong việc bồi dưỡng kĩ năng và kiến thức của các đại biểu Quốc hội trước hết xuất phát từ vị trí, vai trò của các cơ quan này. Trong hoạt động của Quốc hội, các uỷ ban của Quốc hội luôn được xem là đầu mối tập trung giải quyết hầu hết các công việc của Quốc hội. Có nhà nghiên cứu đã từng nhận xét hệ thống các uỷ ban của Quốc hội chính là hệ thống động cơ của nghị viện[3] hoặc như Tổng thống Hoa Kỳ Woodrow Wilson từng nói thì các uỷ ban chính là công xưởng của Quốc hội. Các uỷ ban của Quốc hội là nơi tiến hành thẩm tra các dự án luật, tiến hành các hoạt động giám sát cũng như là một cầu nối hữu hiệu giữa Quốc hội với các cử tri cũng như với các chuyên gia về các lĩnh vực chuyên môn. Chính vì vậy, Nghị viện ở nhiều nước đã xem việc trở thành thành viên của một uỷ ban chuyên môn là một yêu cầu bắt buộc đối với các nghị sĩ. Với tính chất như vậy, hầu hết thời gian thực hiện nhiệm vụ của các đại biểu Quốc hội được thực hiện tại Uỷ ban. Do đó, các kĩ năng và kiến thức để làm việc tại các uỷ ban của Quốc hội là một nội dung rất quan trọng đối với bản thân mỗi đại biểu Quốc hội. Vì vậy, có thể thấy việc phối hợp giữa các uỷ ban để nâng cao kĩ năng hoạt động của các thành viên trong uỷ ban là hết sức cần thiết.

       Bên cạnh đó, có thể thấy hệ thống các uỷ ban của Quốc hội thường được xây dựng trên cơ sở các lĩnh vực chính sách, mỗi uỷ ban phụ trách các vấn đề thuộc một phạm vi chính sách cụ thể. Các thành viên của từng uỷ ban sẽ có những kiến thức nhất định cũng như có điều kiện đi sâu nghiên cứu về từng lĩnh vực chính sách đó nhiều hơn so với các đại biểu Quốc hội khác. Vì thế, sự phối, kết hợp giữa các uỷ ban để trao đổi kĩ năng và đặc biệt là về một số kiến thức chuyên môn trong một số trường hợp cần thiết hết sức có ý nghĩa, nhất là trong việc xem xét về một số vấn đề có tính chuyên sâu về mặt chuyên môn. Thực tế ở Quốc hội nước ta đã cho thấy trong một số trường hợp, việc xem xét các vấn đề quá sâu về chuyên môn có thể gây ra những khó khăn nhất định cho các đại biểu Quốc hội. Việc thảo luận, thông qua Luật giao dịch điện tử tại kỳ họp thứ 8, Quốc hội khoá XI là một trong những ví dụ[4].

       Trong bối cảnh của nước ta, nhu cầu phối hợp giữa các uỷ ban trong việc bồi dưỡng, nâng cao kĩ năng và kiến thức trong hoạt động của các đại biều Quốc hội cũng có những đặc điểm riêng biệt.

        Trước hết, đó là việc thực hiện chủ trương tăng cường năng lực hoạt động của các uỷ ban của Quốc hội. Đây là một trong những phương hướng, nhiệm vụ đã được Quốc hội xác định vào cuối nhiệm kỳ khoá XI theo đó cần “tăng cường năng lực hoạt động của Hội đồng Dân tộc và các uỷ ban của Quốc hội... theo hướng tăng thẩm quyền trong hoạt động lập pháp ... đề cao vai trò của Hội đồng dân tộc, các Uỷ ban của Quốc hội trong công tác giám sát” ^[5]. Trong quá trình này, một mặt các nội dung công việc của Quốc hội được tập trung thực hiện nhiều hơn ở các uỷ ban. Mặt khác, nhiều hình thức hoạt động trước đây chưa từng được áp dụng ở Quốc hội nước ta đang dần được đưa vào áp dụng trong hoạt động của Hội đồng Dân tộc và các uỷ ban của Quốc hội. Ví dụ điển hình nhất là thủ tục điều trần đang từng bước được thí điểm áp dụng trong hoạt động của các uỷ ban. Quá trình đó đòi hỏi giữa các cơ quan của Quốc hội có sự chia sẻ kinh nghiệm hoạt động, phối hợp bồi dưỡng kĩ năng và kiến thức về phương thức hoạt động của các uỷ ban cho các thành viên để có thể áp dụng một cách nhuần nhuyễn trên thực tế.

        Thứ hai, đó là đặc thù ở nước ta có rất nhiều đại biểu Quốc hội hoạt động kiêm nhiệm trong đó có rất nhiều đại biểu Quốc hội kiêm nhiệm là thành viên của các uỷ ban[6]. Trong điều kiện như vậy các đại biểu kiêm nhiệm không có nhiều thời gian dành cho các hoạt động của Quốc hội nói chung và của các uỷ ban nói riêng. Thông thường, mỗi năm các đại biểu kiêm nhiệm chỉ có thể tham gia một số hoạt động của Uỷ ban tại kỳ họp Quốc hội và một vài phiên họp toàn thể của Uỷ ban ^[7]. Chính vì vậy, các uỷ ban của Quốc hội càng cần phải có sự phối kết hợp nhịp nhàng để tạo điều kiện về mặt thời gian để đảm bảo các thành viên kiêm nhiệm được tiếp cận một cách nhiều nhất với các chương trình bồi dưỡng

        Với vị trí đặc thù của mình trong hoạt động của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội có thể phối, kết hợp trong việc bồi dưỡng đại biểu Quốc hội ở những nội dung khác nhau.

        Trước hết, đó là việc trao đổi kinh nghiệm giữa các thành viên của các Uỷ ban về tổ chức và hoạt động của các cơ quan này. Thực tế cho thấy cách thức tổ chức và hoạt động của Hội đồng Dân tộc và các uỷ ban ở Quốc hội nước ta cũng có những điểm khác nhau nhất định. Chẳng hạn, một số uỷ ban có tổ chức các tiểu ban làm việc của uỷ ban mình một cách rõ ràng, trong khi đó một số uỷ ban lại không tổ chức hình thức này[8]. Hoặc trong việc tiếp cận với các ý kiến của chuyên gia, có những uỷ ban đã tiến hành kí kết những bản ghi nhớ với một số viện nghiên cứu, trường đại học[9], trong khi đó một số uỷ ban khác lại chú trọng vào việc tổ chức các cuộc hội nghị, hội thảo như một hình thức lắng nghe để tiếp thu các ý kiến của các chuyên gia vào các vấn đề mà uỷ ban đang xem xét[10]. Rõ ràng, mỗi cách thức hoạt động lại có những ưu điểm riêng biệt. Vì vậy, việc chia sẻ kinh nghiệm, cách thức tổ chức giữa các uỷ ban sẽ có giá trị rất lớn đối với việc nâng cao kĩ năng và kiến thức của các thành viên uỷ ban trong việc tổ chức và hoạt động của uỷ ban.

        Nội dung tiếp theo mà các có quan của Quốc hội có thể phối hợp, thực hiện để nâng cao kiến thức và kĩ năng cho các thành viên là kiến thức và kĩ năng trong việc áp dụng các hình thức làm việc có tính đổi mới ở các uỷ ban. Như đã đề cập ở phần trên, trong quá trình đổi mới tổ chức và hoạt động ở Quốc hội nước ta, một số hình thức hoạt động trước đây chưa được áp dụng tại Việt Nam đang dần dần được thí điểm thực hiện như hoạt động điều trần. Trong bối cảnh đó, kiến thức và kinh nghiệm của những uỷ ban đi tiên phong sẽ có giá trị rất quý báu đối với các uỷ ban tiếp theo sau, nhất là đối với những hoạt động có đòi hỏi sự phát huy vai trò của cá nhân các đại biểu rất nhiều như trong hoạt động điều trần.

        Thứ ba là việc chia sẻ các nội dung kiến thức mang tính đặc thù giữa các uỷ ban với nhau. Điều này giúp cho các đại biểu Quốc hội ở các uỷ ban khác cũng như các đại biểu Quốc hội không phải là thành viên uỷ ban có thể thu nhận được những kiến thức chuyên ngành nhất định để có thể tham gia thảo luận tại các phiên họp toàn thể của Quốc hội và đưa ra được những quyết định phù hợp, chính xác nhất. Cách thức phối hợp để bồi dưỡng kiến thức trong nội dung này, ngoài việc mời thành viên của các uỷ ban khác tham gia các phiên họp phối hợp thẩm tra, các uỷ ban có thể tổ chức những hình thức như hội nghị, hội thảo hoặc xuất bản các ấn phẩm thông tin, nghiên cứu để cùng thảo luận hoặc chia sẻ giữa các thành viên của các uỷ ban khác nhau.

        Việc chia sẻ kiến thức và kĩ năng hoạt động giữa các cơ quan của Quốc hội như trên sẽ tạo ra một nền tảng chung để các cơ quan này hoạt động. Điều này có ý nghĩa rất quan trọng, nhằm đảm bảo rằng những kinh nghiệm tốt nhất trong quá trình hoạt động của uỷ ban đều được chia sẻ và áp dụng. Bên cạnh đó, với một nền tảng chung như vậy, năng lực của các đại biểu Quốc hội sẽ được nâng lên và chính bản thân họ sẽ luôn ở trong trạng thái sẵn sàng, không có nhiều bỡ ngỡ, nếu được điều chuyển từ thành viên của uỷ ban này sang làm thành viên của uỷ ban khác. Điều này cũng khá phổ biến trong thực tế hoạt động của Quốc hội nước ta[11].

        Tiếp theo, để hạn chế những khó khăn trong việc tổ chức các chương trình bồi dưỡng nâng cao kĩ năng và kiến thức làm việc cho các đại biểu Quốc hội trong bối cảnh đa số đang làm việc theo chế độ kiêm nhiệm ở nước ta, các uỷ ban cần có sự phối kết hợp với nhau để tạo điều kiện tốt nhất cho các thành viên uỷ ban tham gia các chương trình bồi dưỡng. Việc bố trí thời gian làm việc một cách hợp lý, công bố công khai các chương trình hoạt động của mỗi uỷ ban và có sự phối hợp nhịp nhàng giữa các uỷ ban với đơn vị có chức năng tổ chức các khoá bồi dưỡng kĩ năng và kiến thức cho đại biểu Quốc hội[12] là những giải pháp có tính cơ bản để thực hiện được mục tiêu này.

        Việc phối hợp giữa các cơ quan của Quốc hội trong việc bồi dưỡng kiến thức và kĩ năng cho các đại biểu Quốc hội còn nằm ở nội dung các uỷ ban chính là nơi cung cấp những chuyên gia có kinh nghiệm nhất để có thể tham gia truyền đạt về các kĩ năng và kiến thức làm đại biểu cho các đại biểu Quốc hội. Điều này xuất phát từ thực tế là uỷ ban là nơi tập trung thực hiện đa phần công việc của Quốc hội nên các đại biểu chuyên trách ở các uỷ ban là những người có điều kiện nhất trong việc tham gia các hoạt động của Quốc hội và trở thành những người có nhiều kiến thức, va chạm nhiều nhất và có nhiều kinh nghiệm nhất trong việc thực hiện “nghề đại biểu”. Trong khi đó, việc thực hiện nhiệm vụ đại biểu luôn luôn có nhu cầu tiếp cận các bài học thực tế. Không phải vô cớ mà quy chế làm việc của nhiều nghị viện trên thế giới đã đặt ra nguyên tắc ưu tiên những người có thâm niên hoạt động Quốc hội được nắm giữ các chức vụ của nghị viện[13]. Vì vậy, sự phối hợp giữa các cơ quan của Quốc hội là một điều kiện để cung cấp nguồn chuyên gia với những kiến thức và kĩ năng phong phú nhất phục vụ cho hoạt động bồi dưỡng đại biểu Quốc hội.

        Cuối cùng, sự phối hợp giữa các cơ quan của Quốc hội là một điều kiện cần thiết để có thể xây dựng được khung nội dung chương trình bồi dưỡng các đại biểu một cách phù hợp, chính xác trong từng thời kì, đáp ứng nhu cầu thực tế của các đại biểu. Chính từ các uỷ ban của Quốc hội, nhu cầu của các đại biểu Quốc hội mới được xác định một cách phù hợp mà chỉ có qua thực tế tham gia hoạt động của Quốc hội một cách thường xuyên mới có thể xác định được. Chính vì vậy, môi trường làm việc của các uỷ ban của Quốc hội có nhiều ý nghĩa trong việc xác định chính nội dung của các kĩ năng và kiến thức nhằm nâng cao năng lực hoạt động của các đại biểu Quốc hội. 

 TS. Phùng Văn Hùng -Giám đốc Trung tâm TT-TV-NCKH

 In tin   Ý kiến của bạn