Một vài ghi chép về tổ chức, hoạt động của Quốc hội và Hội đồng nhân dân Trung Quốc (kết quả đoàn nghiên cứu, khảo sát tại Trung Quốc của Ban Công tác đại biểu từ ngày 18-23/12/2016)

Ủy ban thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân toàn quốc nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa là cơ quan thường trực của Đại hội Đại biểu Nhân dân toàn quốc. Cơ quan này hiện gồm 175 người do Đại hội Đại biểu Nhân dân toàn quốc bầu ra, nhiệm kỳ 5 năm, hoạt động chuyên trách, chịu trách nhiệm báo cáo công tác trước Đại hội Đại biểu Nhân dân toàn quốc (Nhân đại), điều phối hoạt động các Ủy ban chuyên trách của Nhân đại.
1. Tổ chức và hoạt động của Quốc hội Trung Quốc (Nhân đại toàn quốc) Đại hội Đại biểu Nhân dân toàn quốc nước CHND Trung Hoa (Quốc hội Trung Quốc) có nhiệm kỳ 5 năm. Hiện nay Quốc hội Trung Quốc đang trong thời gian của nhiệm kỳ khóa XII (từ tháng 3 năm 2013 đến tháng 3 năm 2018). Pháp luật quy định Quốc hội Trung Quốc có không quá 3000 đại biểu, nhiệm kỳ này hiện có 2970 đại biểu. Hầu hết đại biểu Quốc hội Trung Quốc hoạt động kiêm nhiệm, họ vẫn là người của các cơ quan, tổ chức, đơn vị,…đại diện cho các chính đảng, cơ quan nhà nước, tôn giáo, tầng lớp dân cư trong xã hội. Quốc hội Trung Quốc là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất ở Trung Quốc, bao gồm các đại biểu được bầu từ 35 đơn vị bầu cử. Theo luật bầu cử của Trung Quốc thì đại biểu Nhân đại toàn quốc do Đại hội đại biểu nhân dân các tỉnh, thành phố, khu tự trị, đặc khu hành chính (34 đơn vị) và Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc (01 đơn vị) bầu ra. Quốc hội Trung Quốc có Ủy viên trưởng Ủy ban thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân toàn quốc (Chủ tịch Nhân đại - Chủ tịch Quốc hội, đồng chí Trương Đức Giang), Phó Ủy viên trưởng thứ nhất (Phó Chủ tịch thứ nhất - đồng chí Lý Kiến Quốc), một Phó Ủy viên trưởng kiêm Tổng Thư ký Quốc hội (đồng chí Vương Thần) và 12 Phó Ủy viên trưởng. Ủy ban thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân toàn quốc nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa là cơ quan thường trực của Đại hội Đại biểu Nhân dân toàn quốc. Cơ quan này hiện gồm 175 người do Đại hội Đại biểu Nhân dân toàn quốc bầu ra, nhiệm kỳ 5 năm, hoạt động chuyên trách, chịu trách nhiệm báo cáo công tác trước Đại hội Đại biểu Nhân dân toàn quốc (Nhân đại), điều phối hoạt động các Ủy ban chuyên trách của Nhân đại. Thành viên Ủy ban thường vụ không đảm nhiệm các chức vụ thuộc cơ quan hành chính, cơ quan Tòa án, Viện Kiểm sát và có số lượng người dân tộc thiểu số hợp lý. Nguồn lựa chọn, bầu, bố trí các đại biểu làm thành viên Ủy ban thường vụ Quốc hội hoạt động chuyên trách chủ yếu từ các cơ quan Đảng, Nhà nước, khối các cơ quan tư pháp. Khác với Việt Nam, Ủy ban thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân toàn quốc có chức năng ban hành luật và sửa luật do mình ban hành. Điều này xuất phát từ đặc điểm Quốc hội Trung Quốc rất đông nên triệu tập họp sẽ tốn kém và khó khăn; ngoài ra, Quốc hội Trung Quốc mỗi năm chỉ họp một lần trong khoảng 2 tuần trong khi nhu cầu xây dựng pháp luật là rất lớn. Quốc hội Trung Quốc hiện có 9 Ủy ban chuyên trách, hoạt động dưới sự lãnh đạo của Ủy ban thường vụ Quốc hội và Quốc hội; mỗi Ủy ban có trách nhiệm nghiên cứu, xem xét và thẩm tra dự thảo luật liên quan đến lĩnh vực phụ trách đã được quy định và phục vụ Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội trong công việc lập pháp, giám sát và các công việc khác. Quốc hội Trung Quốc có 35 Đoàn đại biểu gồm 34 Đoàn theo các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và 01 Đoàn riêng của Quân giải phóng nhân dân Trung quốc. Quốc hội Trung Quốc họp mỗi năm một kỳ vào tháng 3 hàng năm, thời gian mỗi kỳ họp khoảng 2 tuần. Tại kỳ họp, ít khi tiến hành việc chất vấn và trả lời chất vấn. Bởi vì các điều kiện để tiến hành công việc này là khá chặt chẽ, khó tiến hành (khi đại biểu muốn chất vấn một Bộ trưởng nào đó thì phải có thêm ít nhất 19 đại biểu khác cùng ký tên vào nội dung chất vấn) và do đó Trung Quốc đã có một chế độ quan trọng khác gọi là “chế độ tìm hiểu”. Theo đó, khi Quốc hội cần tìm hiểu vấn đề nào đó thì người đứng đầu Chính phủ, Tòa án tối cao, Viện kiểm sát tối cao phải trả lời nghiêm túc. Chế độ này dễ áp dụng hơn chế độ chất vấn. Quốc hội Trung Quốc có 4 chức năng là lập pháp; giám sát; quyết định các vấn đề quan trọng; bầu cử và bãi nhiệm các chức danh trong bộ máy nhà nước. Để thực hiện 4 chức năng trên, luật quy định Quốc hội Trung Quốc có 15 nhiệm vụ, Ủy ban thường vụ Quốc hội có 21 nhiệm vụ. 2. Về tổ chức và hoạt động của Hội đồng nhân dân (Nhân đại địa phương) Hệ thống chính quyền nhà nước của Trung Quốc có 5 cấp, ngoài cấp trung ương còn 4 cấp chính quyền địa phương là: - Cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (có những nơi gọi là khu tự trị như khu tự trị dân tộc Choang tỉnh Quảng Tây, khu tự trị Nội Mông); - Cấp địa khu, thành phố hay châu (tùy theo cách gọi của mỗi địa phương); - Cấp huyện, thị, thành phố; - Cấp xã, phường, thị trấn. Hội đồng Nhân dân ở Trung Quốc được thành lập ở cả 4 cấp chính quyền và được gọi là Nhân đại địa phương. Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương. Với cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có đủ 4 chức năng là giám sát; quyết định các vấn đề quan trọng; bầu hoặc miễn nhiệm, bãi nhiệm các chức danh và lập pháp. Với 3 cấp dưới thì chỉ có 3 chức năng, không được ban hành luật. Tuy nhiên, Hội đồng nhân dân (Nhân đại) cấp tỉnh cũng hạn chế thông qua luật và chỉ ban hành những luật phù hợp tình hình kinh tế, xã hội của địa phương nhưng không được trái Hiến pháp, luật do Quốc hội đã ban hành. Ví dụ, Hội đồng nhân dân khu tự trị dân tộc Choang tỉnh Quảng Tây có luật quy định toàn tỉnh nghỉ ngày 3 tháng 3 âm lịch hàng năm để toàn dân tổ chức lễ hội dân ca, duy trì và bảo tồn tập quán, truyền thống văn hóa địa phương. Hội đồng nhân dân từ cấp huyện trở lên có Ủy ban thường vụ Nhân đại (từ năm 1979), cấp xã không có Ủy ban thường vụ. Số lượng thành viên Ủy ban thường vụ Nhân đại mỗi tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cũng khác nhau; với các cấp cũng khác nhau. Ủy ban thường vụ Nhân đại tỉnh Thiểm Tây có Chủ nhiệm, 7 Phó Chủ nhiệm và 64 Ủy viên; Ủy ban thường vụ Nhân đại tỉnh Quảng Tây có Chủ nhiệm, Phó Chủ nhiệm và Ủy viên. Tuy nhiên, cấp tỉnh, thành phố và các cấp thấp hơn không phải tất cả thành viên Ủy ban thường vụ Nhân đại làm việc theo chế độ chuyên trách, mà có những đại biểu kiêm nhiệm như đồng chí Bành Thanh Hoa là Bí thư tỉnh ủy kiêm Chủ tịch Hội đồng nhân dân (Chủ tịch Nhân đại địa phương) tỉnh Quảng Tây. Hội đồng nhân dân thành lập các Ban chuyên môn của Hội đồng. Số lượng và tên các Ban của các địa phương cũng khác nhau. Hội đồng nhân dân hoạt động dưới sự lãnh đạo trực tiếp của các cấp ủy Đảng. Các Nghị quyết của Hội đồng nhân dân chính là sự thể chế hóa đường lối của Đảng. Hội đồng nhân dân mỗi năm họp một lần (kỳ họp thường kỳ), ngoài ra có thể họp bất thường, thời gian họp không quy định trong luật và thực tế thường là ngắn ngày (khoảng 4-5 ngày). Hoạt động của Hội đồng nhân dân được chia thành 4 lĩnh vực chính là: quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương; phê chuẩn dự toán ngân sách; giám sát hoạt động của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong địa phương; bầu, bãi nhiệm một số chức danh. Riêng Hội đồng nhân dân cấp tỉnh được ban hành các văn bản pháp luật của địa phương.
Cập nhật : 15:13 - 17/03/2017
In trang này Click here to Print it!