Đề xuất thành lập Ủy ban quản lý, giám sát doanh nghiệp nhà nước

Thực trạng doanh nghiệp nhà nước

Nếu nói đến hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhà nước, bên cạnh những đóng góp đáng kể cho nền kinh tế quốc dân, chúng ta cũng nhận thấy một thực trạng hoạt động của doanh nghiệp nhà nước với việc để thất thoát hàng chục, hàng trăm ngàn tỷ đồng của Vinashin, Vinalines, siêu lừa Huyền Như… khiến báo giới tốn không biết bao nhiêu “giấy, mực”, dư luận phập phồng chờ kết quả thông qua các vụ án tương tự với các tên trên.

Chưa hết, gần đây trong nhân dân lại được nghe một phát ngôn ấn tượng của người có trách nhiệm trong ngành điện cho biết: năm nay, ngành này đặt ra “chỉ tiêu tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu khoảng 1%”. Được biết ông này còn lý giải: "Chỉ đặt thế thôi vì giá điện hiện như thế và năm nay Tập đoàn còn không biết phát bao nhiêu dầu". Không thể hài lòng với con số 1%, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải đánh giá: "1% là gì? 1% là không làm được gì cả. Chuẩn mực của thế giới là 7-12%, 7% đã là hết sức khó khăn trong chuyện giao tiếp với ngân hàng rồi". Chỉ với những kiến thức sơ đẳng về kinh tế chúng ta có thể hiểu một cách máy móc “Nhà nước giao cho ngành này x. đồng vốn, mỗi năm ngành này “đặt ra chỉ tiêu tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu khoảng 1%/x đồng vốn (!). Vậy chuẩn mực ở đâu (?), có khó lắm cho lý giải về chuẩn mực này?

Cần sớm lựa chọn mô hình tổ chức quản lý doanh nghiệp cho phù hợp

Sau một thời gian dài thực hiện chủ trương “tiếp tục sắp xếp, đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước” (Chương trình hành động của Chính phủ số 183/2001/QĐ-TTg ngày 20.11.2001), việc thí điểm việc tách chức năng quản lý nhà nước với chức năng của chủ sở hữu đối với doanh nghiệp nhà nước đến nay về cơ bản có những vấn đề đi theo vòng “xoắn ốc”. Một số vấn đề lại trở lại như việc giao quyền chủ sở hữu cho các Bộ, ngành được xác định tại Nghị định 25/NĐ-CP của Chính phủ. Và được phân cấp thẩm quyền đại diện chủ sở hữu tiếp theo ở các Nghị định của Chính phủ như Điều lệ đối với các tập đoàn, tổng công ty quan trọng được ban hành gần đây, một số chức năng chính chuyển từ “Chính phủ” cho các Bộ quản lý ngành. Hiểu một cách “nôm” việc quản lý doanh nghiệp nhà nước lúc thì của “Chính phủ”, lúc lại chuyển về “Bộ”.

Một câu hỏi được đặt ra: Nhà nước xã hội chủ nghĩa của ta cho ra đời doanh nghiệp từ rất sớm. Ngay từ những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Mỹ với khẩu hiệu “mỗi người làm việc bằng hai để tập trung cho đánh thắng giặc Mỹ” ở các doanh nghiệp và hợp tác xã lúc bấy giờ, cộng với 39 năm giải phóng miền Nam, cộng với hơn 10 năm cải cách doanh nghiệp nhà nước chẳng lẽ còn chưa đủ bề dày để chúng ta cho ra đời mô hình doanh nghiệp nhà nước đảm bảo hoạt động hiệu quả, bền vững?

Vậy nên cần có sự nghiên cứu kỹ và nghiêm túc cho mô hình tổ chức này, tránh mỗi lần thay đổi khó cho cả doanh nghiệp lẫn người chịu trách nhiệm quản lý doanh nghiệp.

Đề xuất thành lập Ủy ban quản lý, giám sát doanh nghiệp nhà nước

Được biết mô hình tổ chức thực hiện chức năng đại diện chủ sở hữu đối với doanh nghiệp nhà nước đã được bàn thảo tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 8 năm 2011 khi thảo luận Đề án sắp xếp, đổi mới và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước. Trong số các phương án đổi mới mô hình tổ chức thực hiện chức năng đại diện chủ sở hữu đối với doanh nghiệp nhà nước, người đứng đầu Bộ Kế hoạch và Đầu tư đề xuất Chính phủ thành lập Ủy ban quản lý, giám sát doanh nghiệp nhà nước làm đầu mối thực hiện chức năng đại diện chủ sở hữu nhà nước đối với các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước quan trọng, bao gồm cả Tổng công ty đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước (SCIC). Các doanh nghiệp nhà nước công ích đặc thù khó có thể xã hội hóa được vẫn do bộ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quản lý.

Trong quá trình thảo luận, có ý kiến đề nghị bổ sung phương án tập trung triệt để theo hướng thành lập một cơ quan để làm đầu mối thực hiện chức năng đại diện đối với toàn bộ khu vực doanh nghiệp nhà nước. Có ý kiến cho rằng cần nâng cấp SCIC thành một đầu mối thực hiện thống nhất chức năng đại diện chủ sở hữu nhà nước đối với tất cả doanh nghiệp nhà nước.

Một số ý kiến khác đề nghị cần có thêm thời gian để đánh giá đúng, đủ và toàn diện việc thực hiện nghị định 99/NĐ-CP của Chính phủ (Nghị định về phân công, phân cấp thực hiện các quyền, trách nhiệm, nghĩa vụ của chủ sở hữu nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước và vốn nhà nước đầu tư vào doanh nghiệp), sau đó mới nghiên cứu đề xuất việc đổi mới mô hình tổ chức thực hiện chức năng đại diện chủ sở hữu đối với doanh nghiệp nhà nước.

Người đứng đầu Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho biết, thực hiện nhiệm vụ được giao liên quan đến đề án này, Bộ đã nghiên cứu, bổ sung hai nội dung còn có ý kiến khác nhau là: phương án quy định pháp luật phù hợp đối với doanh nghiệp nhà nước, mô hình tổ chức thực hiện chức năng đại diện chủ sở hữu đối với doanh nghiệp nhà nước.

Gom doanh nghiệp nhà nước về một đầu mối? Nhưng trên 1.200 doanh nghiệp nhà nước như hiện nay quản lý thế nào? Được biết, thực chất vấn đề này được bàn cãi từ rất lâu rồi nhưng cho đến nay vẫn chưa ngã ngũ. Cũng cần phải phân định rõ qui mô của mô hình tổ chức này là ở cấp độ nào: ngang Bộ hay trực thuộc Chính phủ để từ đó định hình rõ trách nhiệm của cơ quan soạn thảo và cơ quan chịu trách nhiệm cho ra đời tổ chức này. Tương tự cũng giống như câu chuyện từ năm 2001, trong Chương trình hành động của Chính phủ (Ban hành kèm theo Quyết định số 183/2001/QĐ-TTg ngày 20/11/2001 của Thủ tướng Chính phủ ghi rõ ở Mục 17, 18 với nội dung giao “Ban Tổ chức – Cán bộ của Chính phủ (nay là Bộ Nội vụ) dự thảo để Thủ tướng ban hành hai Quyết định thực hiện Nghị quyết Trung ương: “Tiêu chuẩn và Quy chế thi tuyển cán bộ quản lý doanh nghiệp và Quy chế đào tạo, sử dụng cán bộ quản lý doanh nghiệp”, nhưng cho đến nay chưa thấy bóng dáng của hai Quyết định này.

Qua thực trạng doanh nghiệp hiện nay của đất nước, với bề dày về kinh nghiệm quản lý doanh nghiệp của đất nước, với không ít chi phí bỏ ra để học tập kinh nghiệm quản lý doanh nghiệp các nước trên thế giới, người viết bài với mong muốn gửi tới những người có trách nhiệm nói chung về vấn đề này. Và với một đội ngũ đông đảo những người làm công tác nghiên cứu ở các Vụ, Viện nghiên cứu kinh tế… của Nhà nước đang đứng trước thách thức sớm cho kết quả nghiên cứu để ra đời một mô hình quản lý, giám sát hoạt động của doanh nghiệp nhà nước với mục tiêu vì sự phát triển bền vững của doanh nghiệp và vì sự phồn vinh của đất nước. Nhưng phải chờ đến bao giờ?

                                                        TS. Nguyễn Đức Vân

Chuyên viên cao cấp – Văn phòng Chính phủ

Cập nhật : 15:25 - 17/01/2014
In trang này Click here to Print it!