Kỷ nguyên số với hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội
Cập nhật : 15:41 - 28/12/2018


Kỷ nguyên số, công nghệ thông tin hay cách mạng 4.0 làm thay đổi hoạt động sản xuất, kinh doanh và cả hoạt động chính trị. Bài viết dưới đây sẽ phân tích sự thay đổi này (trên cả phương diện lợi ích và hạn chế) đối với đại biểu Quốc hội trong việc truyền tải, thu thập ý kiến cử tri.

Việt Nam đã và đang bắt đầu áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý hành chính nhà nước với các chương trình Chính phủ điện tử. Tháng 11.1997, VNPT, NetNam, và 3 công ty khác trở thành những nhà cung cấp dịch vụ Internet (ISP) đầu tiên tại Việt Nam. Năm 2000 đánh dấu sự phát triển nhanh chóng của internet. Cũng trong năm này, Bộ Chính trị có Chỉ thị 58-CT/TW về đẩy mạnh phát triển và ứng dụng công nghệ thông tin phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Chỉ thị nêu rõ: “Tin học hóa hoạt động của các cơ quan Đảng và Nhà nước là bộ phận hữu cơ quan trọng của cải cách nền hành chính quốc gia, là nhiệm vụ thường xuyên của các cơ quan nhằm tăng cường năng lực quản lý, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả”.
Tuy nhiên, thay đổi lớn đến từ Nghị quyết 13-NQ/TW Hội nghị lần thứ 4 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa XI năm 2012 đề ra một trong 3 trọng tâm cải cách cho cả giai đoạn 10 năm (2010 - 2020) là xây dựng Chính phủ điện tử. Nghị quyết 36a/NQ-CP ngày 14.10.2015 là văn bản có tính pháp lý đầu tiên, quy định về triển khai Chính phủ điện tử, trong đó xác định nhiệm vụ cho từng bộ, ngành với từng nội dung cụ thể; xác định dịch vụ hành chính công theo 4 mức độ. 

1. Kỷ nguyên số phá vỡ cách tiếp xúc cử tri truyền thống
- Tiếp xúc cử tri truyền thống.
Đại biểu Quốc hội gắn bó với cử tri thông qua hình thức chủ yếu là tiếp xúc cử tri do Ủy ban Mặt trận Tổ quốc đứng ra tổ chức.
Đại biểu Quốc hội Việt Nam thường tiếp xúc cử tri một năm 4 đợt, theo quy định của pháp luật là trước và sau mỗi kỳ họp Quốc hội. Việc tiếp xúc cử tri diễn ra ở đơn vị bầu cử của đại biểu, nếu ở thành phố lớn như Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh thường là 1 quận, ở các địa phương khác thường là 3-5 huyện. Trung bình 1 đại biểu Quốc hội đại diện cho 180.000 người dân. 
Một đợt tiếp xúc cử tri khoảng 3-5 điểm, ở các xã, phường, thị trấn, mỗi điểm khoảng 100-200 người. Như vậy, một năm đại biểu Quốc hội tiếp xúc cử tri khoảng dưới 4.000 người. Số lượng người dân có cơ hội gặp mặt đại biểu là rất ít, hiếm khi cử tri gặp được đại biểu lần thứ hai trong cả nhiệm kỳ 5 năm.
Việc tiếp xúc cử tri còn hạn chế hơn nữa khi còn thực tế là “đại biểu kiêm nhiệm, cử tri chuyên nghiệp”, ở mỗi địa bàn dân cư, thường mời cử tri là cán bộ tổ dân phố, đại diện các đoàn thể (Hội phụ nữ, hội người cao tuổi, hội cựu chiến binh …), nên thông tin lắng nghe được từ người dân hạn chế. 
Nguyên nhân từ việc phụ thuộc vào Ủy ban Mặt trận tổ quốc tổ chức tiếp xúc, đại biểu rất khó tự mình đứng ra tổ chức một buổi tiếp xúc cử tri. Tiền dành cho hoạt động của đại biểu Quốc hội không nhiều, đại biểu có khoảng 3.000.000 đồng thuê thư ký hàng tháng (ở một số nước có khoản tiền để đại biểu giữ mối quan hệ với cử tri thông qua gửi thư, khoản tiền để thuê thư ký, như ở Pháp Thượng nghị sỹ được cấp tiền để có thể thuê 3 thư ký). Có đại biểu ngại, sợ tiếp xúc cử tri một mình, sợ cử tri chất vấn mà không trả lời được, nhất là đại biểu trẻ tuổi, không giữ vị trí lãnh đạo trong hệ thống chính trị, thường thì tiếp xúc cử tri có 2 hoặc 3 đại biểu.
- Kỷ nguyên số với việc đại biểu Quốc hội tiếp xúc cử tri
Khi xây dựng Chính phủ điện tử, người ta hay đề cập tới khái niệm Công dân điện tử, tuy nhiên, chỉ có công dân điện tử chưa đủ mà cần có đại biểu điện tử.
Trong kỷ nguyên số, đại biểu không chỉ tiếp nhận ý kiến cử tri thông qua cách truyền thống là qua các cuộc tiếp xúc cử tri mà thông qua nhiều hình thức khác, đại biểu có thể tương tác với cử tri không trực tiếp.
Tiếp xúc cử tri qua các mạng xã hội (social network) là hình thức điển hình của kỷ nguyên số, đại biểu tạo ra một nick, một tài khoản, công khai hoặc ẩn danh. Định nghĩa:”Mạng xã hội là hệ thống thông tin cung cấp cho cộng đồng người sử dụng mạng các dịch vụ lưu trữ, cung cấp, sử dụng, tìm kiếm, chia sẻ và trao đổi thông tin với nhau, bao gồm dịch vụ tạo trang thông tin điện tử cá nhân, diễn đàn (forum), trò chuyện (chat) trực tuyến, chia sẻ âm thanh, hình ảnh và các hình thức dịch vụ tương tự khác. Ưu điểm của hình thức tiếp xúc này là tiếp xúc được với nhiều cử tri trên cả nước, không chỉ là cử tri nơi bầu ra mình, facebook của những người nổi tiếng có thể tới hàng trăm nghìn, hàng triệu người theo dõi. Đại biểu có thời gian suy nghĩ, tìm sự trợ giúp khi tương tác. Không nhất thiết phải trực tiếp điều hành tài khoản xã hội mà có thể giao cho thư ký giúp việc. Chi phí quản lý thấp. 
Dựa trên cách thức tương tác, có hai loại hình mạng xã hội mà đại biểu Quốc hội có thể sử dụng, đó là:
+ Trang thông tin điện tử cá nhân. Đại biểu lập trang thông tin điện tử cá nhân để tương tác với các cá nhân khác. Mạng xã hội thông dụng ở Việt Nam hiện nay là Facebook và Zalo (mạng xã hội chủ yếu người Việt Nam sử dụng với 80 triệu tài khoản).
Ví dụ mạng xã hội thông dụng ở Việt Nam là facebook, đây là một kênh tương tác hữu dụng giữa đại biểu và cử tri. Một ví dụ về ông Trần Hữu Hậu, Bí thư thành ủy Tây Ninh (tỉnh Tây Ninh) sử dụng facebook để lắng nghe ý kiến cử tri, đối thoại với dân: Tôi chỉ việc ngồi một chỗ nhưng từ phản ánh của bà con lại nắm được rất nhiều tình hình. Từ hang cùng ngõ hẻm, bà con có phát hiện chuyện gì thì cũng gửi cho tôi và sự việc có phức tạp, bức xúc, khó khăn thì bà con mới yêu cầu giải quyết. Điều mà tôi được đầu tiên là tiếp nhận thông tin và thực sự chúng ta xây dựng một hệ thống chính quyền thực sự vì dân thì phải giải quyết cho được những bức xúc nhỏ nhất của người dân. Cho nên nắm được những bức xúc của người dân để giải quyết kịp thời đó là điều quan trọng để lấy được lòng tin đối với dân, xây dựng một xã hội tốt đẹp….Tôi thấy Facebook chính là một kênh thông tin tốt và chính quyền nên có. Qua đây có thể chuyển tải được những vấn đề chính quyền muốn nói với dân và tiếp thu những vấn đề dân phản ánh với chính quyền . 
Mọi giao tiếp đều được lưu trữ trên trang facebook cá nhân. Trang tin công khai danh tính của đại biểu. Đại biểu cần có dũng khí khi sử dụng mạng xã hội để tiếp nhận ý kiến cử tri. Đại biểu Quốc hội Nguyễn Lân Hiếu, khi trả lời phỏng vấn báo chí đã nói rằng: “Việc tôi sử dụng trang facebook cá nhân để tương tác với cử tri … là một phương tiện cần thiết và hữu ích để thực hiện nhiệm vụ của một ĐBQH. Tùy theo hoàn cảnh mỗi đất nước, mỗi xã hội, nghị sĩ, chính trị gia cần truyền tải ý tưởng của mình đối với cử tri, nhân dân thì phải chọn phương tiện gì nhân dân sử dụng nhiều nhất. … Nếu bằng những kênh thông tin này mà chúng ta có thể truyền đạt chính sách và giúp người người dân hiểu rõ những thông tin không chính thống được phát ra từ những nguồn khác trên mạng xã hội, thì tôi thấy không có lý do gì chúng ta lại phải e ngại nó!” 
Để chuẩn bị cho kỳ họp Hội đồng nhân dân, đại biểu Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội, Đỗ Thùy Dương đã từng đưa lên facebook mình “Nhà mình cho Dương xin phản hồi về hành vi, thái độ ứng xử trong dịch vụ công của Hà Nội năm 2017” để lắng nghe ý kiến của cử tri và tổng số có 111 lượt bình luận.
 Một quan chức chính trị cấp huyện, đại biểu Hội đồng nhân dân thành phố hay Bộ trưởng Bộ Y tế Trần Thị Kim Tiến làm được việc giao tiếp với người dân qua facebook thì đại biểu Quốc hội cũng có thể làm được.
+ Diễn đàn. Đại biểu vào một diễn đàn công khai (ví dụ như otofun, webtretho … để lập nick. Việc lập nick có thể công khai danh tính hoặc không công khai danh tính. Đại biểu có thể chủ động mở đề tài thảo luận hoặc tham gia vào một đề tài thảo luận có sẵn trên diễn đàn để trao đổi, lắng nghe. Phương pháp này thì vai trò cá nhân bị lu mờ hơn so với sử dụng trang thông tin điện tử cá nhân (facebook, zalo…), các thành viên khác phản ánh với đại biểu nội dung hẹp (theo nội dung thảo luận) tuy nhiên, đại biểu lắng nghe được nhiều ý kiến chuyên sâu, thảo luận trao đổi kỹ càng hơn về một vấn đề. 
Với cách tiếp xúc cử tri này, đại biểu không còn phụ thuộc vào việc gặp gỡ cử tri vào thời điểm định sẵn, mà tiếp xúc được với cử tri 24 giờ/7 ngày, cử tri phản ánh được tới đại biểu bất kỳ lúc nào mà không phải đợi đến dịp (mà chưa biết khi nào mới có dịp đại biểu về địa phương mình tổ chức buổi tiếp xúc cử tri); đại biểu lắng nghe được cử tri ở mọi miền đất nước đúng theo quy định của Luật tổ chức Quốc hội “đại biểu không chỉ đại diện cho cử tri nơi bầu ra mình mà còn đại diện cho cử tri cả nước”. Chi phí bỏ ra cho việc tiếp xúc cử tri là không đáng kể.  
Tuy nhiên, qua khảo sát, chưa thấy có đại biểu nào lập trang thông tin điện tử với danh nghĩa đại biểu Quốc hội hay đại biểu Hội đồng nhân dân để lắng nghe ý kiến, kiến nghị của cử tri, nếu có thì chỉ là một vài khảo sát trong số những tin đăng trên trang thông tin điện tử cá nhân, facebook riêng. 
2. Kỷ nguyên số làm thay đổi cách chuyển ý kiến cử tri thành chính sách
Đại biểu tham gia việc ban hành chính sách thông qua các hình thức:
- Trực tiếp xây dựng chính sách: Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật đã quy định quyền trình sáng kiến luật, trình dự thảo luật của đại biểu Quốc hội.
- Tham gia vào quy trình xây dựng chính sách: phát biểu ý kiến tại Quốc hội khi Quốc hội xem xét thông qua các dự án luật, quyết định quan trọng của đất nước. 
- Kiến nghị với Quốc hội về việc sửa đổi chính sách. 
- Kiến nghị với Chính phủ về việc trình Quốc hội ban hành chính sách
Có quan điểm phổ biến cho rằng, hoạt động phân tích chính sách và hoạch định chính sách chủ yếu diễn ra, hay được thực hiện bởi Chính phủ. Một số lý do là cơ quan Chính phủ trực tiếp điều hành, thực thi chính sách nên có nhiều kinh nghiệm, có nguồn lực, phát hiện ra vấn đề cần hoàn thiện; Chính phủ, các bộ ngành thường là nơi khởi điểm đề xuất và trực tiếp xây dựng các dự thảo luật, pháp lệnh.
Về việc trình sáng kiến luật, để hỗ trợ đại biểu thì Luật giao cho Viện Nghiên cứu lập pháp– một cơ quan của Ủy ban Thường vụ Quốc hội – có trách nhiệm giúp đại biểu. Tuy nhiên, để ban hành được một chính sách, một đạo luật là khó khăn và phức tạp. Đến nay, mới có đại biểu Trần Thị Quốc Khánh người theo đuổi sáng kiến pháp luật – Luật hành chính công – qua hai nhiệm kỳ Quốc hội XIII và XIV nhưng khi đưa ra Quốc hội cũng bị bác bỏ. 
Quốc hội cũng hiếm khi tự mình làm luật. Ngoài luật về hoạt động của chính Quốc hội (Luật tổ chức Quốc hội, Luật bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân …) thì đến nay, Quốc hội duy nhất một lần tự mình làm luật là vào năm 2005, Ủy ban khoa học – công nghệ và môi trường của Quốc hội trình dự án Luật giao dịch điện tử và được Quốc hội thông qua. 
Đưa ra ví dụ thực tiễn nêu trên để nói đến việc đại biểu Quốc hội chọn phương pháp phù hợp với khả năng và điều kiện thực tế, đó là tham gia vào quá trình ban hành chính sách của Quốc hội để đề xuất những chính sách nhỏ trong hệ thống chính sách lớn. 
Ví dụ: Phát biểu giải trình và tiếp thu ý kiến của các Đại biểu Quốc hội sáng này 6/7/2017 về vấn đề xử lý nợ xấu trong dự thảo Nghị quyết xử lý nợ xấu, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Lê Minh Hưng cho biết sẽ tiếp thu các ý kiến của đại biểu để bổ sung vào dự thảo, trong đó có nguyên tắc xử lý nợ xấu không dùng ngân sách Nhà nước.
Xác định được khả năng đề xuất chính sách (toàn bộ chính sách – 1 dự án luật, hay một chính sách trong hệ thống chính sách do Chính phủ trình) từ đó có phương pháp, cách thức để đề xuất chính sách phù hợp.
Bên cạnh khả năng thực tiễn khách quan của việc đề xuất chính sách thì cũng còn có nguyên nhân chủ quan từ đại biểu Quốc hội. Một câu hỏi nhiều nhiệm kỳ Quốc hội chưa có lời giải thỏa đáng, đó là lựa chọn giữa cơ cấu và chất lượng đại biểu Quốc hội. Chính vì vậy, còn có những đại biểu rất trẻ, khi trúng cử mới 24 tuổi (Quốc hội khóa XIV đại biểu tốt nghiệp đại học sư phạm, khi ứng cử có nghề nghiệp là nông dân , Quốc hội khóa XII đại biểu tốt nghiệp đại  học Luật, khi ứng cử mới tốt nghiệp đại học), rõ ràng, với những đại biểu chưa có kinh nghiệm thực tiễn thì việc chuyển tải ý kiến cử tri thành đề xuất chính sách là khó khăn.   
Cơ chế để giúp đại biểu chuyển tải ý kiến cử tri thành chính sách là từ kinh nghiệm, kiến thức của mỗi đại biểu; từ việc tham khảo ý kiến chuyên gia (hiện nay mỗi đại biểu được cấp 50 triệu đồng để thuê chuyên gia/năm).
Thông thường, qua tiếp xúc cử tri, đại biểu lắng nghe được một vài ý kiến cử tri, nhưng vấn đề cử tri nêu ra có tính đặc thù ở địa phương hay tính phổ biến ở nhiều địa phương trên cả nước, đại biểu khó có cơ chế kiểm tra nếu không sử dụng công nghệ internet để tìm kiếm, tham khảo. 

TTBD.


 
  • Ông Nguyễn Văn Tố Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (2/3/1946 - 8/11/1946)
  • Bà Nguyễn Thị Kim Ngân Chủ tịch Quốc hội khóa XIV (Từ ngày 31/3/2016)
  • Ông Bùi Bằng Đoàn Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (9/11/1946 - 13/4/1955)
  • Ông Tôn Đức Thắng Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (20/9/1955 - 15/7/1960)
  • Ông Trường Chinh Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội các khoá II, III, IV, V, VI (15/7/1960 - 04/7/1981)
  • Ông Nguyễn Hữu Thọ Chủ tịch Quốc hội khoá VII (4/7/1981 – 18/6/1987)
  • Ông Lê Quang Đạo Chủ tịch Quốc hội khoá VIII (18/6/1987 – 23/9/1992)
  • Ông Nông Đức Mạnh Chủ tịch Quốc hội khoá IX, X (23/9/1992 – 27/6/2001)
  • Ông Nguyễn Văn An Chủ tịch Quốc hội khoá X, XI (27/6/2001 - 26/6/2006)
  • Ông Nguyễn Phú Trọng Chủ tịch Quốc hội XI, XII (27/6/2006 - 23/7/2011)
  • Ông Nguyễn Sinh Hùng Chủ tịch Quốc hội khoá XIII (Từ 23/7/2011)

Quốc hội khóa XIV:


Tổng số đại biểu được bầu là 496 người (số liệu đến tháng 6/2018 là: 487 người);

- Đại biểu ở các cơ quan, tổ chức ởTrung ương: 182 người (tỷ lệ 36,70%);

- Đại biểu ở địa phương: 312 người (tỷ lệ 62,90%);

- Đại biểu tự ứng cử: 2 người (tỷ lệ 0,4%).

- Đại biểu là người dân tộc thiểu số:86 người (tỷ lệ 17,30%);

- Đại biểu nữ: 133 người (tỷ lệ26,80%);

- Đại biểu là người ngoài Đảng: 21người (tỷ lệ 4,20%);

- Đại biểu trẻ tuổi (dưới 40 tuổi):71 người (tỷ lệ 14,30%);

- Đại biểu Quốc hội khóa tái cử: 160người (tỷ lệ 32,30%);

- Đại biểu tham gia Quốc hội lần đầu:317 người (tỷ lệ 63,90%);

- Đại biểu có trình độ: Trên đại học:310 người (tỷ lệ 62,50%); đại học: 180 người (tỷ lệ 36,30%); dưới đại học: 6người (tỷ lệ 1,20%).

WEBLINK