Hoàn thiện quy trình thủ tục làm việc tại kỳ họp (Phần III)
Cập nhật : 12:10 - 02/11/2010

Các yêu cầu, nguyên tắc trong việc xây dựng quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội

Quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội là công cụ bảo đảm những yêu cầu trong hoạt động của Quốc hội, bảo đảm cho các hoạt động của Quốc hội tại kỳ họp được diễn ra một cách có chất lượng, thuận tiện, nhanh chóng và hiệu quả. Chính những yêu cầu nội tại trong hoạt động của Quốc hội đòi hỏi Quốc hội phải có những quy trình, thủ tục làm việc theo những nguyên tắc nhất định. Xuất phát từ tính chất, đặc điểm và các yêu cầu trong hoạt động của Quốc hội, có thể nêu ra các nguyên tắc (yêu cầu) trong việc xây dựng quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội như sau:

Những nguyên tắc chung

Trước hết việc xây dựng quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội cũng giống như xây dựng quy trình, thủ tục làm việc khác trong bộ máy nhà nước đều phải tuân theo những nguyên tắc chỉ đạo chung.

Nguyên tắc chỉ đạo là điểm khởi đầu, điểm xuất phát của một hiện tượng. Nội dung của các nguyên tắc suy cho cùng do tồn tại xã hội quyết định, nhưng con người lại nhận thức và sử dụng nó trong thực tế cuộc sống. Các nguyên tắc của các hiện tượng và quá trình xã hội không tồn tại ngoài quan niệm và hoạt động của con người. Trên cơ sở nhận thức tính tất yếu khách quan của quá trình xã hội, con người xây dựng các nguyên tắc và lấy đó làm tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt chính quá trình xã hội, bảo đảm cho quá trình xã hội vận động trên một định hướng xác định. Các nguyên tắc Hiến định làm nền tảng cho việc xây dựng quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp nói riêng và hoạt động của Quốc hội nói chung, đồng thời cũng là những nguyên tắc cơ bản trong tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước ta, đó là:

- Nguyên tắc Đảng lãnh đạo;

- Nguyên tắc tập trung, dân chủ;

- Nguyên tắc pháp chế XHCN;

- Nguyên tắc nhà nước pháp quyền Việt nam XHCN.

Mỗi nguyên tắc nêu trên đều có các yêu cầu riêng, ví dụ Nguyên tắc nhà nước pháp quyền Việt nam XHCN đòi hỏi các quy định về quy trình, thủ tục được xây dựng phải trên cơ sở bảo đảm tính tối cao của Hiến pháp (đổi mới quy trình, thủ tục phải trong các khuôn khổ quy định của Hiến pháp), bảo đảm tình đồng bộ, phù hợp của cả hệ thống pháp luật…

Những nguyên tắc đặc thù

Xuất phát từ vị trí và tính chất đặc thù của Quốc hội, nên việc xây dựng, hoàn thiện quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội cũng phải tuân theo những nguyên tắc đặc thù:

- Quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội phải bảo đảm phù hợp với nguyên tắc làm việc tập thể, quyết định theo đa số của Quốc hội. Luật tổ chức Quốc hội quy định: Quốc hội tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ; làm việc theo chế độ hội nghị và quyết định theo đa số. Với tính chất là cơ quan đại biểu cao nhất, đại diện cho nhân dân, các đại biểu Quốc hội là người do nhân dân trực tiếp bầu ra, nên hình thức hoạt động chủ yếu để  đưa ra các quyết định, chính sách của Quốc hội phải là phiên họp tòan thể với việc quyết định theo đa số để có thể phản ánh đầy đủ ý chí và nguyện vọng của cử tri và nhân dân cả nước. Về nguyên tắc, hoạt động của các cơ quan của Quốc hội thường là các hoạt động tham mưu, chuẩn bị nội dung để Quốc hội có quyết định tại phiên họp tòan thể.

Nguyên tắc quyết định theo đa số thể hiện tính tập trung dân chủ trong hoạt động của Quốc hội, đồng thời thể hiện tính cẩn trọng của Quốc hội khi thông qua các quyết định của mình. Thông thường, việc thông qua các quyết định của Quốc hội chỉ yêu cầu nguyên tắc đa số tương đối (quá bán), trừ một số quyết định quan trọng như sửa đổi Hiên pháp, kéo dài hoặc rút ngắn nhiệm kỳ của Quốc hội … thì yêu cầu phải có đa số tuyệt đối (2/3) tổng số đại biểu Quốc hội tán thành. Nguyên tắc này sẽ chi phối quy định về số lượng đại biểu Quốc hội có mặt tại một phiên họp để đảm bảo giá trị của phiên họp: một phiên họp Quốc hội sẽ không có giá trị nếu có ít hơn nửa tổng số đại biểu Quốc hội tham dự vì khi đó mọi quyết định của Quốc hội sẽ không thể đạt được quá nửa tổng số đại biểu Quốc hội tán thành. Hay nguyên tắc này cũng quyết định cách tính tỷ lệ biểu quyết: ví dụ khi nói có số lượng x đại biểu chiếm y % tán thành thông qua luật thì phải hiểu số lượng % là được tính trên tổng số đại biểu Quốc hội chứ không phải tính trên số đại biểu Quốc hội có mặt tại phiên họp tòan thể.

- Quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội phải bảo đảm bình đẳng, dân chủ, công bằng trong hoạt động của Quốc hội. Quốc hội là một diễn đàn bình đẳng, dân chủ, là nơi thể hiện ý chí nguyện vọng của mọi tầng lớp nhân dân, mọi giới trong xã hội thông qua các đại biểu Quốc hội. Tất cả các đại biểu Quốc hội, dù giữ cương vị gì trong Quốc hội hay trong bộ máy Nhà nước đều bình đẳng trong việc kiến nghị, thảo luận, biểu quyết…tại các phiên họp Quốc hội. Giá trị phiếu biểu quyết của mỗi đại biểu Quốc hội đều như nhau, không có sự phân biệt… Vì vậy, quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội phải được xây dựng nhằm đảm bảo cho tất cả các đại biểu Quốc hội đều có quyền và nghĩa vụ ngang nhau trong việc thảo luận tại các phiên họp toàn thể cũng như tại các phiên họp Tổ, Đoàn đại biểu Quốc hội; các thành viên Hội đồng, Ủy ban có quyền và nghĩa vụ ngang nhau trong việc thảo luận tại các phiên họp của Hội đồng dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội; các ý kiến đồng ý hoặc phản đối của đại biểu Quốc hội về mỗi vấn đề được xem xét đều có cơ hội được thể hiện như nhau; tại các phiên họp toàn thể của Quốc hội, vào bất kỳ thời điểm nào đại biểu Quốc hội cũng có quyền được biết vấn đề gì đang được xem xét và vấn đề đó phải được nhắc lại trước khi tiến hành biểu quyết; chủ tọa phiên họp phải điều khiển phiên họp một cách công bằng, không thiên vị…  

- Quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội phải bảo đảm tính công khai trong hoạt động của Quốc hội. Với tính chất là cơ quan đại diện của nhân dân, chịu sự giám sát của nhân dân, thì hoạt động của Quốc hội cần bảo đảm tính công khai. Theo đó, đại diện cơ quan thông tấn, báo chí, cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức kinh tế, công dân, khách quốc tế có thể được mời dự các phiên họp công khai của Quốc hội; các phương tiện thông tin đại chúng đưa tin về các hoạt động của Quốc hội; một số phiên họp của Quốc hội được truyền hình trực tiếp như các phiên khai mạc, bế mạc, chất vấn và trả lời chất vấn, thảo luận về kinh tế - xã hội…

- Quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội phải bảo đảm tính độc lập của Quốc hội và đại biểu Quốc hội. Là cơ quan lập pháp, cơ quan đại biểu cao nhất, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất thì Quốc hội cần phải độc lập trong hoạt động của mình, không bị phụ thuộc vào cơ quan hành pháp và tư pháp. Đồng thời, đại biểu Quốc hội cần phải có sự độc lập trong hoạt động nhằm đảm bảo cho họ có thể thay mặt cử tri, hành động vì ý chí, nguyện vọng của cử tri. Do vậy, Quốc hội cần có quy trình, thủ tục làm việc chặt chẽ để đại biểu Quốc hội có thể tự lựa chọn, quyết định những vấn đề tại phiên họp tòan thể của Quốc hội  phù hợp với ý chí và lợi ích của nhân dân.

Mặt khác, để hoạt động của Quốc hội có tính độc lập, thì quy trình, thủ tục làm việc của Quốc hội nói chung cũng như quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội nói riêng phải do chính Quốc hội quyết định, nếu không sẽ dẫn đến thụ động, phụ thuộc vào cơ quan quy định về quy trình, thủ tục. Chính vì lẽ đó, Hiến pháp của nhiều nước đã có quy định Quốc hội có quyền tự quyết định quy trình, thủ tục làm việc của mình.

- Bên cạnh những nguyên tắc nêu trên thì việc xây dựng quy trình, thủ tục làm việc của Quốc hội còn phải tuân theo một nguyên tắc rất quan trọng khác giống như khi xây dựng bất kỳ một quy trình, thủ tục hoạt động nào, đó là nguyên tắc khoa học. Nguyên tắc này được thể hiện thông qua các yêu cầu đặc thù đối với các hoạt động của Quốc hội, cụ thể như:

+ Việc xây dựng quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội phải bảo đảm tính khách quan, phù hợp với thực tiễn. Quốc hội nước ta có những đặc điểm về tổ chức và hoạt động khác với Nghị viện của nhiều nước trên thế giới, như Quốc hội hoạt động không thường xuyên, mỗi năm thường chỉ họp 2 kỳ; đa số các đại biểu Quốc hội hoạt động kiêm nhiệm, ngoài công việc đại biểu còn phải thực hiện các công việc theo nhiệm vụ nơi mình công tác; thời gian dành cho mỗi kỳ họp Quốc hội không nhiều. Vì vậy, trong việc xây dựng quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội phải tính đến những điểm đặc thù đó để có các quy định cho phù hợp.

+ Việc xây dựng quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội phải bảo đảm phù hợp với từng loại công việc của Quốc hội. Quốc hội có nhiều hoạt động và công việc khác nhau tại kỳ họp. Căn cứ vào tính chất, đặc điểm và yêu cầu đối với mỗi loại hoạt động hoặc công việc mà cần phải xây dựng các quy trình, thủ tục làm việc tương ứng.

Để thực hiện được việc này, trước hết cần phải có sự phân loại công việc của Quốc hội tại kỳ họp để có thể xây dựng hoặc hoàn thiện các quy trình, thủ tục làm việc tương ứng. Căn cứ vào các tiêu chí khác nhau thì có thể có nhiều cách phân loại khác nhau về quy trình, thủ tục thực hiện công việc của Quốc hội tại kỳ họp;

·

 
  • Ông Nguyễn Văn Tố Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (2/3/1946 - 8/11/1946)
  • Bà Nguyễn Thị Kim Ngân Chủ tịch Quốc hội khóa XIV (Từ ngày 31/3/2016)
  • Ông Bùi Bằng Đoàn Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (9/11/1946 - 13/4/1955)
  • Ông Tôn Đức Thắng Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (20/9/1955 - 15/7/1960)
  • Ông Trường Chinh Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội các khoá II, III, IV, V, VI (15/7/1960 - 04/7/1981)
  • Ông Nguyễn Hữu Thọ Chủ tịch Quốc hội khoá VII (4/7/1981 – 18/6/1987)
  • Ông Lê Quang Đạo Chủ tịch Quốc hội khoá VIII (18/6/1987 – 23/9/1992)
  • Ông Nông Đức Mạnh Chủ tịch Quốc hội khoá IX, X (23/9/1992 – 27/6/2001)
  • Ông Nguyễn Văn An Chủ tịch Quốc hội khoá X, XI (27/6/2001 - 26/6/2006)
  • Ông Nguyễn Phú Trọng Chủ tịch Quốc hội XI, XII (27/6/2006 - 23/7/2011)
  • Ông Nguyễn Sinh Hùng Chủ tịch Quốc hội khoá XIII (Từ 23/7/2011)

Quốc hội khóa XIV:


Tổng số đại biểu được bầu là 496 người (số liệu đến tháng 6/2018 là: 487 người);

- Đại biểu ở các cơ quan, tổ chức ởTrung ương: 182 người (tỷ lệ 36,70%);

- Đại biểu ở địa phương: 312 người (tỷ lệ 62,90%);

- Đại biểu tự ứng cử: 2 người (tỷ lệ 0,4%).

- Đại biểu là người dân tộc thiểu số:86 người (tỷ lệ 17,30%);

- Đại biểu nữ: 133 người (tỷ lệ26,80%);

- Đại biểu là người ngoài Đảng: 21người (tỷ lệ 4,20%);

- Đại biểu trẻ tuổi (dưới 40 tuổi):71 người (tỷ lệ 14,30%);

- Đại biểu Quốc hội khóa tái cử: 160người (tỷ lệ 32,30%);

- Đại biểu tham gia Quốc hội lần đầu:317 người (tỷ lệ 63,90%);

- Đại biểu có trình độ: Trên đại học:310 người (tỷ lệ 62,50%); đại học: 180 người (tỷ lệ 36,30%); dưới đại học: 6người (tỷ lệ 1,20%).

WEBLINK