Hoàn thiện quy trình thủ tục làm việc tại kỳ họp QH. (Phần 2)
Cập nhật : 12:10 - 02/11/2010

Luật tổ chức Quốc hội quy định: hiệu quả hoạt động của Quốc hội được bảo đảm bằng hiệu quả của các kỳ họp của Quốc hội, hoạt động của Ủy ban thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc, Uỷ ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và các đại biểu Quốc hội. Trong các hoạt động nêu trên của Quốc hội thì hoạt động tại kỳ họp là hoạt động có tính chất quan trọng nhất để Quốc hội thực hiện các chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình. Nhiều chức năng, nhiệm vụ quan trọng nhất của Quốc hội, như hoạt động biểu quyết thông qua luật, hoạt động bầu, phê chuẩn, miễn nhiệm, bãi nhiệm các chức danh chủ yếu của Nhà nước, hoạt động biểu quyết để quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, hoạt động giám sát tối cao …phải được thực hiện tại phiên họp toàn thể tại kỳ họp Quốc hội.

Để công việc của Quốc hội tại kỳ họp có chất lượng tốt thì cần phải có nhiều điều kiện, trong đó có những điều kiện nằm bên trong và cũng có những điều kiện tác động từ bên ngoài tới hoạt động của Quốc hội. Có thể nêu lên một số yếu tố bên trong, tác động trực tiếp tới chất lượng hoạt động của Quốc hội tại kỳ họp như sau:

- Chất lượng chuẩn bị các công việc (ví dụ trong hoạt động thông qua luật tại kỳ họp Quốc hội thì đó là chất lượng của Tờ trình, dự thảo luật được trình thông qua; chất lượng của báo cáo thẩm tra, báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý…).

- Năng lực và ý thức trách nhiệm của chủ thể tiến hành hoặc tham gia vào các công việc của Quốc hội tại kỳ họp.

- Tính khoa học và hợp lý trong các quy định về trình tự, thủ tục tiến hành các công việc tại kỳ họp Quốc hội.

Như vậy có thể thấy rằng quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội chỉ là một trong các yếu tố tác động tới chất lượng công việc của Quốc hội. Tuy nhiên đây là một yếu tố tác động có vị trí và vai trò rất quan trọng đối với chất lượng hoạt động của Quốc hội, thể hiện ở các nội dung sau đây:

- Thứ nhất: Quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội tạo ra sự ổn định, chủ động trong hoạt động của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và các đại biểu Quốc hội và cũng như của các chủ thể khác khi họ có trách nhiệm tham gia vào các công việc của Quốc hội tại kỳ họp.

Đối với những hoạt động có tính chất hoàn toàn không đơn giản như hoạt động của Quốc hội tại kỳ họp thì việc có quy trình, thủ tục làm việc để tạo sự ổn định trong hoạt động là rất cần thiết. Các hoạt động của Quốc hội tại kỳ họp có được tiến hành thông suốt, theo những chuẩn mực nhất định hay không phụ thuộc vào quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội. Nếu quy trình này được xây dựng một cách hợp lý, khoa học thì hoạt động của Quốc hội tại kỳ họp sẽ diễn ra suôn sẻ, đều đặn. Ngược lại, nếu không có các quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội thì các hoạt động của Quốc hội sẽ gặp phải những trở ngại, lúng túng, chẳng hạn như việc điều hành của chủ tọa phiên họp sẽ phải tiến hành như thế nào; mỗi đại biểu Quốc hội sẽ được phát biểu bao nhiêu lần với thời gian mỗi lần phát biểu là bao lâu tại phiên họp toàn thể…

Cùng với việc tạo ra sự ổn định đối với hoạt động của Quốc hội, thì quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội cũng tạo ra sự chủ động của các cơ quan của Quốc hội, các đại biểu Quốc hội, các chủ thể khác trong việc thực hiện các công việc và sắp xếp, chuẩn bị thực hiện các công việc tiếp theo một cách có chất lượng, hiệu quả.

- Thứ hai: Quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội bảo đảm để các quyết định của Quốc hội tại kỳ họp được xem xét, thông qua một cách cẩn trọng, hợp pháp, dân chủ, công bằng, công khai.

Như đã trình bày ở phần trên, Quốc hội có các chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn rất quan trọng đối với lợi ích quốc gia, lợi ích xã hội và từng người dân, vì vậy các quyết định này cần được ban hành một cách cẩn trọng, hợp pháp, dân chủ, công bằng, công khai. Các quyết định của Quốc hội trong việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình được thực hiện chủ yếu tại kỳ họp Quốc hội. Để những quyết định của Quốc hội được xem xét, thông qua một cách cẩn trọng, hợp pháp, dân chủ, công bằng, công khai thì cần phải có một quy trình, thủ tục đưa ra quyết định có tính hợp lý, khoa học, đồng thời quy trình, thủ tục này phải hợp pháp, công bằng, công khai. Một quyết định của Quốc hội chỉ có thể hợp pháp, được nhân dân và bản thân các đại biểu Quốc hội tin tưởng, nếu quyết định đó được thông qua theo đúng quy trình, thủ tục đã được quy định.

- Thứ ba: Quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội  bảo đảm tính hiệu quả: phân công công việc thực hiên các hoạt động tại kỳ họp được tiến hành một cách khoa học, hợp lý; tiết kiệm thời gian, giảm thiểu các cuộc tranh luận không đáng có. Yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, tiến hành công cuộc đổi mới toàn diện đất nước, mở rộng quan hệ quốc tế, quá trình hội nhập kinh tế quốc tế…đòi hỏi Quốc hội phải giải quyết một khối lượng công việc to lớn, đồ sộ liên quan đến việc thực hiện cả ba chức năng lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và giám sát hoạt động của bộ máy nhà nước. Để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình, Quốc hội các nước nói chung và đặc biệt là Quốc hội nước ta với điều kiện về tổ chức và phương thức hoạt động có những đặc điểm riêng,  rất cần phải có sự phân công công việc của mình cho các cơ quan của Quốc hội, các cơ quan phục vụ hoạt động của Quốc hội và các cơ quan, tổ chức khác có liên quan đến hoạt động của Quốc hội: như phân công hoạt động giám sát tối cao tại kỳ họp, hoạt động giám sát của Uỷ ban thường vụ Quốc hội, hoạt động giám sát của Hội đồng dân tộc, các Uỷ ban của Quốc hội; phân công việc chủ trì tiếp thu, chỉnh lý các dự án luật sau khi có ý kiến của đại biểu Quốc hội cho Uỷ ban thường vụ Quốc hội; phân công trách nhiệm cho Uỷ ban chủ trì thẩm tra trong việc dự kiến tiếp thu, chỉnh lý dự án luật và báo cáo Uỷ ban thường vụ Quốc hội …

Quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội chính là một trong các cơ sở quan trọng để phân công công việc tại kỳ họp Quốc hội. Căn cứ vào những quy định về quy trình, thủ tục, các cơ quan của Quốc hội, các cơ quan phục vụ hoạt động của Quốc hội và các cơ quan, tổ chức khác có liên quan có thể biết phạm vi công việc của mình đến đâu, thời hạn thực hiện như thế nào, các công việc tiếp theo là công việc gì…Như vậy, các cơ quan này có thể chủ động thực hiện công việc một cách có hiệu quả, đúng tiến độ, đồng thời giữa các cơ quan có thể phối hợp chặt chẽ để giải quyết công việc một cách thuận lợi, góp phần tạo nên thành công của kỳ họp Quốc hội.

Bên cạnh đó, Quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội sẽ bảo đảm cho các hoạt động của Quốc hội được thực hiện theo các khuôn mẫu đã được định sẵn một cách khoa học, tránh được việc thực hiện các công đoạn thừa, không cần thiết hoặc trùng lắp và qua đó sẽ tiết kiệm được thời gian, công sức cũng như kinh phí cho Quốc hội. Đồng thời, do tính chất đại diện của đại biểu Quốc hội (cho cử tri và cho nhân dân cả nước), nên các đại biểu Quốc hội có thể có rất nhiều các ý kiến khác nhau, thậm chí trái ngược nhau  và các đại biểu Quốc hội đều muốn bày tỏ chính kiến của mình trước Quốc hội. Trong các cuộc thảo luận như vậy, thì việc có các quy trình, thủ tục thảo luận sẽ bảo đảm tính dân chủ trong hoạt động thảo luận, tạo cơ hội cho các đại biểu Quốc hội có thể đều được phát biểu ý kiến, nhưng đồng thời cũng hạn chế được các phát biểu trùng lắp…

- Thứ tư: Quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội  bảo đảm tính trang nghiêm của kỳ họp Quốc hội, mang bản sắc văn hoá truyền thống của Quốc hội cũng như của đất nước. Quốc hội nước ta được xác định là cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất của nước CHXHCN Việt Nam, Hoạt động của Quốc hội luôn luôn được coi là một trong hoạt động chính trị nổi bật nhất của đất nước. Vì thế các hoạt động của Quốc hội phải được tiến hành theo những quy trình, thủ tục riêng để thể hiện tính chất quyền lực của Quốc hội, thể hiện tính chất đại diện của nhân dân và truyền thống, đặc điểm văn hoá của dân tộc: như các hoạt động khai mạc kỳ họp Quốc hội; bế mạc kỳ họp Quốc hội; hoạt động viếng lăng Bác; đặt vòng hoa tưởng niệm tại Tượng đài liệt sỹ…

Quy định về quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội.

Để hoàn thiện các quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội thì một trong những công việc đầu tiên cần nghiên cứu là xác định về nguồn quy định nó. Do quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội là các trình tự, thủ tục buộc Quốc hội phải tuân theo nên về nguyên tắc phải do Quốc hội quyết định. Những quy trình, thủ tục này có thể được quy định trong các văn bản luật. Ngoài ra, cũng có nhiều thủ tục mang tính chất kỹ thuật không nhất thiết phải quy định trong văn bản luật mà có thể được quy định trong các văn bản pháp luật khác như các nghị quyết của Quốc hội ban hành nội quy, quy chế hoạt động của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội. Có thể liệt kê một số nguồn quy định về  quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội như sau:

Hiến pháp

Hiến pháp là đạo luật cơ bản của Nhà nước và có giá trị tối cao. Một trong những nội dung quan trọng của Hiến pháp là quy định về tổ chức và hoạt động của các thiết chế  bộ máy Nhà nước, trong đó có Quốc hội. Những quy định này là cơ sở để Quốc hội ban hành các luật, nghị quyết quy định về hoạt động của Quốc hội nói chung trong đó có hoạt động làm việc tại kỳ họp Quốc hội. Hiến pháp 1992 đã dành một Chương quy định về Quốc hội, trong đó có nhiều nội dung liên quan tới quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội: như quy định về triệu tập kỳ họp Quốc hội; quy định về tỷ lệ biểu quyết thông qua luật, kéo dài, rút ngắn nhiệm kỳ; quy định về việc chủ toạ các phiên họp của Quốc hội….

Các đạo luật

Quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội được quy định tại nhiều đạo luật của Quốc hội. Cụ thể như: Luật tổ chức Quốc hội quy định về tổ chức, hoạt động của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, đại biểu Quốc hội và Luật cũng dành cả một chương quy định về kỳ họp Quốc hội; Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật quy định về quy trình, thủ tục trong hoạt động xây dựng luật mà một trong những giai đoạn quan trọng của nó được thực hiện tại kỳ họp Quốc hội; Luật hoạt động giám sát của Quốc hội có các quy định về hoạt động giám sát tại kỳ họp Quốc hội; Luật ngân sách nhà nước có các quy định liên quan tới quy tình, thủ tục quyết định ngân sách nhà nước thuộc thẩm quyền Quốc hội; Luật ký kết, gia nhập và thực hiện điều ước quốc tế quy định về quy trình phê chuẩn, gia nhập, chấm dứt hiệu lực, từ bỏ, rút khỏi, tạm đình chỉ thực hiện điều ước quốc tế thuộc thẩm quyền của Quốc hội…

Nghị quyết của Quốc hội

Các Nghị quyết của Quốc hội ban hành các nội quy, quy chế làm việc, hoạt động của Quốc hội có tính chất như các luật nội bộ của Quốc hội. Tuy nhiên, nó cũng có tính chất bắt buộc đối với các chủ thể khác khi có trách nhiệm tham gia vào các hoạt động của Quốc hội. Ở một số nước, nội quy của Quốc hội không chỉ quy định về quy trình, thủ tục làm việc mà còn quy định về tổ chức nội bộ của Quốc hội. Ở nước ta, kỳ họp Quốc hội là một hình thức hoạt động chủ yếu của Quốc hội và các quyết định của Quốc hội được thông qua tại kỳ họp. Vì vậy, Quốc hội đã ban hành riêng một văn bản về kỳ họp Quốc hội: Nội quy kỳ họp Quốc hội. Ngoài ra Quốc hội còn ban hành Quy chế hoạt động của Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Quy chế hoạt động của Hội đồng dân tộc, các Uỷ ban của Quốc hội, Quy chế hoạt động của Đoàn đại biểu Quốc hội và của đại biểu Quốc hội… trong đó có các quy định liên quan tới quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội.

Các thông lệ trong hoạt động của Quốc hội

Quy trình, thủ tục làm việc tại kỳ họp Quốc hội còn được hình thành trong thông lệ hoạt động của Quốc hội. Những thông lệ nàt tuy không được quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật nhưng là những thủ tục được mọi người thừa nhận và thực hiện trong các hoạt động tại kỳ họp Quốc hội như đọc diễn văn khai mạc, bế mạc kỳ họp; đọc diễn văn chào mừng các vị khách quốc tế; các thủ tục lễ tân đối ngoại…

(Còn tiếp)

 Phương Thảo

 
  • Ông Nguyễn Văn Tố Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (2/3/1946 - 8/11/1946)
  • Bà Nguyễn Thị Kim Ngân Chủ tịch Quốc hội khóa XIV (Từ ngày 31/3/2016)
  • Ông Bùi Bằng Đoàn Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (9/11/1946 - 13/4/1955)
  • Ông Tôn Đức Thắng Trưởng ban thường trực quốc hội khoá I (20/9/1955 - 15/7/1960)
  • Ông Trường Chinh Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội các khoá II, III, IV, V, VI (15/7/1960 - 04/7/1981)
  • Ông Nguyễn Hữu Thọ Chủ tịch Quốc hội khoá VII (4/7/1981 – 18/6/1987)
  • Ông Lê Quang Đạo Chủ tịch Quốc hội khoá VIII (18/6/1987 – 23/9/1992)
  • Ông Nông Đức Mạnh Chủ tịch Quốc hội khoá IX, X (23/9/1992 – 27/6/2001)
  • Ông Nguyễn Văn An Chủ tịch Quốc hội khoá X, XI (27/6/2001 - 26/6/2006)
  • Ông Nguyễn Phú Trọng Chủ tịch Quốc hội XI, XII (27/6/2006 - 23/7/2011)
  • Ông Nguyễn Sinh Hùng Chủ tịch Quốc hội khoá XIII (Từ 23/7/2011)

Quốc hội khóa XIV:


Tổng số đại biểu được bầu là 496 người (số liệu đến tháng 6/2018 là: 487 người);

- Đại biểu ở các cơ quan, tổ chức ởTrung ương: 182 người (tỷ lệ 36,70%);

- Đại biểu ở địa phương: 312 người (tỷ lệ 62,90%);

- Đại biểu tự ứng cử: 2 người (tỷ lệ 0,4%).

- Đại biểu là người dân tộc thiểu số:86 người (tỷ lệ 17,30%);

- Đại biểu nữ: 133 người (tỷ lệ26,80%);

- Đại biểu là người ngoài Đảng: 21người (tỷ lệ 4,20%);

- Đại biểu trẻ tuổi (dưới 40 tuổi):71 người (tỷ lệ 14,30%);

- Đại biểu Quốc hội khóa tái cử: 160người (tỷ lệ 32,30%);

- Đại biểu tham gia Quốc hội lần đầu:317 người (tỷ lệ 63,90%);

- Đại biểu có trình độ: Trên đại học:310 người (tỷ lệ 62,50%); đại học: 180 người (tỷ lệ 36,30%); dưới đại học: 6người (tỷ lệ 1,20%).

WEBLINK